Afronding van de Actie voor Centre Simama

Een kleine samenvatting na drie jaar actie voor  Centre Simama in Kisangani. Het begon na een ontmoeting met pater Martien Konings in Nijmegen. Hij was ruim 50 jaar geleden naar Congo vertrokken. Toen hij door een tropische ziekte verlamd raakte en in een rolstoel terechtkwam, startte hij een kleine hulppost voor lokale oorlogsslachtoffers en gehandicapte kinderen. Zijn laatste levensjaren bracht hij door in het St. Jozefklooster in Nijmegen dat nu is ingericht als verzorgingshuis. Daar bespraken we de plannen om samen naar Congo te reizen om het revalidatiecentrum verder te ontwikkelen. Kort daarna overleed pater Martien. Op 19 oktober 2018 vond in klein gezelschap zijn indrukwekkende begrafenis plaats. 

 

Père Mbeshi Mudende, de coördinator van een 40-tal revalidatiecentra in Congo, was uit Kinshasa overgekomen om de begrafenis bij te wonen. Daarbij kwam ook het plan om naar Congo te reizen ter sprake. We zouden elkaar in Kinshasa ontmoeten vanwaaruit de reis naar Kisangani gepland kon worden. Het zou al bij al toch een enigszins avontuurlijke onderneming worden. Congo is geen vakantieland. Bijgevolg valt Congo ook buiten de wereldwijde dekking van een normale reisverzekering. Het organiseren van visa vraagt veel papierwerk, inreisdocumenten en vooral ook veel geduld. Gelukkig reisden mijn broer en zijn vrouw in diezelfde tijd op uitnodiging naar Congo in verband met afspraken over het opzetten van een safaripark in de buurt van Kinshasa. We konden uiteindelijk in oktober 2019 in Brussel inchecken voor de vlucht naar Kinshasa. 

Kinshasa is een metropool met ruim 16 miljoen inwoners. We kregen de mededeling dat we als witte buitenlanders het hotel, dat midden in de stad ligt, niet zonder  begeleiding konden verlaten. Met een Nederlandse vrouw, die Kinshasa goed kent, kregen we de indruk dat de slechte reputatie van de stad niet helemaal terecht was. Althans niet veel anders dan andere wereldsteden. In de buurt waar zij woont konden we op ons gemak rondwandelen. We bezochten als echte toeristen het Nationaal Museum, dat speciaal ter gelegenheid van ons bezoek openging. De collectie Congolese kunst steekt hier overigens schril af tegenover die van het onlangs heropende Koninklijk Museum voor Midden-Afrika in Tervuren.  Op een terras aan de oever van de Congo-rivier was het goed toeven. Jean Mbeshi had een afspraak gemaakt voor een bezoek aan de Nederlandse ambassade. Men is er graag op de hoogte van wat Nederlanders in Congo komen doen. Tijdens een korte briefing over de actuele politieke situatie werd geadviseerd het land voor de kerst (2018) te verlaten. Dit met het oog op de aanstaande  presidentsverkiezingen. Na een binnenlandse vlucht naar Kisangani, een stad van 1.6 miljoen inwoners, maakte ik voor het eerst kennis met Centre Simama. 

Inmiddels is het centrum onder de handen van Martien Konings uitgegroeid tot een aanzienlijk revalidatiecentrum. Een oase van respectvolle aandacht, zorg en hulp voor gehandicapten kinderen en volwassenen midden in de stadsjungle van Kisangani, waar gehandicapten als een last in de samenleving gezien worden. Het centrum geniet een tot in de wijde omtrek bijzonder goede reputatie. 

Eind december 2018 waren vanuit België allerlei fysiotherapeutische hulpmiddelen als rolstoelen, loophulpen en andere materialen verscheept. De  buitenlandse vrachten worden doorgaans een tijdje op verschillende plaatsen in quarantaine gehouden,  dat levert de nodige inkomsten op. In Kinshasa wist men dat de vracht onderweg was naar Kisangani. Een afstand over de Congo-rivier van 1.734 km. stroomopwaarts. Afhankelijk van de conditie van de boot en de wisselende waterstanden kan dat maanden duren. Uiteindelijk konden we de vracht begin november 2019 in  ontvangst nemen. De stad is gemoedelijker dan de hoofdstad Kinshasa. Ook een mzungu, een 'witte', kan er gewoon over straat.

Project Actie voor Centre Simama. Tijdens de periode dat ik in Congo verbleef, had Kees de Kok van de afdeling diaconie van de Catharinaparochie te Oosterhout het plan opgevat om voor de jaarlijkse Bisschoppelijke Vasten Actie Centre Simama als eigen doel te kiezen. Dit bleek op grote bijval van een flink aantal enthousiaste vrijwilligers uit Dorst te mogen rekenen. Hetgeen resulteerde in een verrassend grote bijdrage voor het project in Congo. Voor 2019 was de opbrengst begroot op € 4.500,-. Het eindresultaat bleek € 11.540,- te zijn. In 2020 was dat ondanks de Corona-crisis zelfs € 16.163,- en dit jaar in 2021 kon er maar liefst € 24.000,- overgemaakt worden naar het centrum. 

Alles bijeen een substantiële bijdrage aan het revalidatiecentrum, waarvoor de directie van Centra Simama mij verzocht de hartelijke dank over te brengen aan alle vrienden uit Nederland die zo ruimhartig bijgedragen hebben aan het welslagen van de actie voor het centrum. Asante kwa marafiki wote kutoka Holland, dank aan alle vrienden uit Holland! Zonder de steun van zoveel vrijwilligers had de actie voor Congo niet zo succesvol kunnen verlopen. 

Van de gelden is de entree opnieuw aangelegd. De  wachtruimte voor patiënten is gerenoveerd en voorzien van een solide dak. Het verblijf voor langdurige patienten is opgeknapt. Ook is de röntgenapparatuur deels gerepareerd en deels vernieuwd, zijn er orthese-materialen voor de orthopedische werkplaats aangeschaft en is de werkplaats tevens van nieuwe apparatuur voorzien. Daarnaast wordt er een speciale ruimte voor de behandeling van gehandicapte kinderen gebouwd. Deze is mede door de Stichting Bisschop Bekkers ingericht. Bovendien is er nog bijna € 5.000,- beschikbaar voor de aanschaf van nieuwe digitale apparatuur: gsm-telefoons, laptops en tablets. 

Deze brengen we in een later stadium naar Congo. Wanneer de Corona maatregelen dat weer toelaten is het de bedoeling om samen met een orthopedisch instrumentmaker uit Breda naar Kisangani te reizen om er ter plekke verschillende workshops te geven. 

L'information c'est la lumiere du monde staat er op een door de oorlog gehavend gebouw in Kisangani. Informatie is het licht van de wereld. Verstoken van binnen- en buitenlandse journalistieke berichtgeving blijft Congo als een geïsoleerd eiland onder de radar van de vrije nieuwsgaring. "In Congo speelt zich een van de meest complexe crises ter wereld af. COVID-19 komt daar nog eens bovenop", meldt het Rode Kruis. Het land bungelt ergens onderaan de wereldranglijst van welvarende landen. Corruptie viert er hoogtij. De armoede is schrijnend. Anderzijds maakt een kleine groep van de bevolking met computers, gsm-telefoons en internet een sprong in de moderniteit. Technieken die hen in de laatste 10 jaar ten deel zijn gevallen, komen echter hooguit 10% van de bevolking ten goede. Zonder een sociaal vangnet van overheidswege en zonder noemenswaardige medische voorzieningen leeft 90% van de Congolezen met de dood voor ogen. Ze bouwen in een stoïcijnse gelatenheid of beter gezegd met een verbluffende heldenmoed aan hun toekomst.

Typerend voor de enorme verschillen met onze cultuur is de reactie op de berichten van de Corona-pandemie die hen vanuit Europa ter ore waren gekomen: Wat is dat voor een hysterie in Holland over Corona? In Congo zijn ebola, cholera en gele koorts aan de orde van de dag. TBC, pokken en polio zijn niet of nauwelijks onder controle. In de bush brouwen wijze vrouwen een soep van kruiden uit het regenwoud om malaria - succesvol! - te genezen. Hier heerst een totaal andere visie op 'maakbaarheid'. Aan tafel hoor ik tijdens het eten over 'de kringloop van het leven'. Een springlevende visie op leven en dood. Overledenen leven als 'geest' met de dagelijkse gang van zaken mee. Een spirituele houding ten opzichte van de dood die getuigt van een bijna wereldvreemd realisme. 

In Congo sterven de doden niet. De overgang van leven naar dood is een belangrijk moment in de Congolese samenleving. Een begrafenis wordt 'gevierd' met soms honderd man of meer. Genodigd of niet, familie, buren en dorpelingen blijven dagen achtereen bij elkaar. Het is een tijd waarin verdriet afgewisseld wordt met vreugde. De nabestaanden vertellen elkaar verhalen over de overledene, maken muziek en dansen. Die overgangstijd wordt benut om alle daden van de overledene in de geschiedenis van de achterblijvers in te weven, totdat de levenscirkel weer rond is gemaakt en het leven haar gang kan hervatten. Daarna wordt met een welhaast ongekende veerkracht en geestelijke creativiteit de levensdraad weer opgenomen. De doden sterven niet; zij blijven deel uitmaken van het alledaagse bestaan en keren terug naar wie en waar zij iets van zichzelf, van hun ziel, hebben achtergelaten. Ze leven voort in de woorden die ze gesproken hebben, de bomen die door door hun handen geplant zijn, het vee dat ze gehoed hebben, de mensen die ze lief hebben gehad en de kinderen die ze mee hebben gevoed. Die cultuur maakte een onvergetelijke indruk en het verblijf in Kisangani tot een verrijkende ervaring.

Het project in Kisangani heeft drie jaar onder de vlag van de Bisschoppelijke VastenActie een substantiële bijdrage kunnen leveren aan Centre Simama. Afgerond is de actie voor Congo natuurlijk nooit. De contacten die gelegd zijn, blijven bestaan. Hoe we verder samen met het Congolese bestuur van het revalidatiecentrum een vinger aan de pols kunnen houden zal de toekomst uitwijzen, maar plannen ervoor zijn er al wel. 

Actie voor Centre Simama, Kisangani Congo

Een tussenstand 

Het derde jaar van de actie voor Congo gaat binnenkort van start. Voor het derde en voorlopig laatste jaar zetten vrijwilligers zich in om de medische en educatieve programma's van Centre Simama in Kisangani een steuntje in de rug te geven. Ook nu weer - sneeuw, ijs en corona dienende - gaat de werkgroep Actie voor Congo in 2021 aan de slag om het centrum financieel een riem onder het hart te steken*. De vele vrijwilligers en weldoeners, die enthousiast meewerken aan de actie, maken dit mogelijk.

Door financieel substantieel bij te dragen, materialen aan te schaffen die ter plekke niet beschikbaar zijn en door kennisoverdracht krijgt het centrum meer armslag en geniet het een groeiende bekendheid in een steeds wijdere omgeving. In het afgelopen jaar is het vanwege de reisbeperkingen die Corona wereldwijd heeft opgelegd niet gelukt het centrum te bezoeken.

de vissers van Boyoma aan het werk

Vanwege de coronacrisis onderhouden we nu via email en WhatsApp het contact met de Congolese medewerkers van het centrum. Alles (voor zover we er melding van krijgen) lijkt goed te gaan, behalve dat de plaatselijke bevolking steeds meer van haar koopkracht verliest. De toch al instabiele economie hinkt op één been en loopt alleen door met kleinere particuliere initiatieven. Hierdoor wordt er minder gebruik gemaakt van de diensten die het revalidatiecentrum aanbiedt aan de lokale bevolking. Scholen zijn gesloten en activiteiten van de doorgaans ondernemende bevolking zijn afgenomen. De vissers bij de Boyoma watervallen kunnen wel aan het werk blijven. Klik hier en hier om te zien hoe ze dat doen.

Afgelopen maand stuurde Centre Simama het volgende bericht:

Wij zijn bezig met de voltooiing van de renovatie van het ziekenhuis. De werkzaamheden vorderen zeer goed. Daarmee kunnen we patiënten onder de juiste omstandigheden opnemen en iets meer verdienen aan de inkomsten van het ziekenhuis. 

Onlangs hebben wij onze vestiging Monzoto in Basoko bezocht. Dat ligt 300 km. van Kisangani. Hier hebben wij de reeële behoeften van gehandicapten goed in kaart kunnen brengen. We varen op de Congo-rivier met een boomstamkano die uitgerust is met een buitenboordmotor. We denken aan de aankoop van een grote prauw om de activiteiten van de mobiele klinieken, die stroomopwaarts tussen Kisangani en Basoko liggen, beter en sneller te kunnen organiseren. Hierbij gaat het voornamelijk om het opzetten van een nieuwe fysiotherapie-eenheid, de energievoorziening van het medisch gebouw en het renoveren van de kleinere gebouwen. Verder is het de bedoeling om de klinieken van de nodige gebruiksgoederen te voorzien, materiaal voor heropvoeding aan te leveren en de lokale gemeenschappen te sensibiliseren om gehandicapte kinderen en volwassenen een volwaardige plaats in de samenleving te geven.

Mede dankzij onze Hollandse vrienden kunnen wij, in verhouding tot de middelen die wij mogen ontvangen, nu doeltreffende oplossingen aandragen. 

Overtocht over la Fleuve, de rivier de Congo, per piroque, een kano van een uitgeholde boomstam

Ondertussen gaan opnieuw, heel voorzichtig, onze gedachten uit naar een bezoek aan het centrum. Onlangs bereikte ons het heuglijke bericht dat er een nieuw gastenverblijf is gerealiseerd op het terrein van Centre Simama, met het uitdrukkelijke verzoek om een kijkje te komen nemen. Zij gaven aan dat een delegatie uit Nederland meer dan welkom is. Graag zouden we aan dat verzoek willen voldoen wanneer de gelegenheid zich daartoe voordoet.  

Wordt vervolgd.

*Voor de taalpuristen onder ons: Hennie, die de tekst altijd erg zorgvuldig op taalfouten nakijkt, wijst erop dat 'een riem onder het hart steken' niet gebruikelijk is. Dat klopt; 'een hart onder de riem steken' is gebruikelijker. Deze laatste uitdrukking komt uit de tijd dat militairen moed ingesproken werd, om het hart, dat onder de dwarse borstriem van het uniform klopt, aan te steken, te versterken. Een 'riem onder het hart' is bedoeld om de moed niet tot in de schoenen te laten zakken. En daarmee werden dan boeren, burgers en buitenlui aangesproken. Het verschil dateert dus uit de tijd van een standenmaatschappij.

Verslag van twee jaar Actie voor Centre Simama

Het tweede jaar van onze actie voor Centre Simama in Kisangani wordt met een mooi resultaat afgerond. Juist nu in deze coronatijd hadden wij er een hard hoofd in. Al vroeg in het jaar moest de reeks van voordrachten over het wel en wee van het centrum worden afgeblazen. Maar de vrijwillige medewerkers hebben niet stil gezeten. Er zijn huis-aan-huisflyers rondgedeeld. Toen we begin september de balans opmaakten, bleek er sprake te zijn van een verrassend respectabel resultaat. Maar liefst € 16.163,00. 

Dat is zelfs meer dan de € 11.540,00 die we het eerste jaar naar Centre Simama overgemaakt hebben. Het blijkt dat de actie dankzij de medewerking van velen een groot vertrouwen geniet en veel goodwill krijgt. Zonder strijkstok kun je geen muziek maken, wordt er wel gezegd. Maar dat geldt alleen voor violen en cello's. Met gepaste trots kunnen we zeggen, dat er van die spreekwoordelijke strijkstok geen gebruik wordt gemaakt. Overigens werd daar nooit die muzikale snarenstok mee bedoeld. Het ging om een maatstok waar gevulde maten van graan, rijst en droge waren mee afgestreken werden. Blijkbaar wisten gewiekste kooplui de strijkstok zo te hanteren, dat zij 'ongezien' met hun vingers wat van de koopwaar af konden romen en zo hun clientèle tekort deden. Uitgaven voor drukwerk, het verspreiden ervan en ook vliegtickets voor de actie gaan niet ten koste van de actiegelden die opgehaald worden. 

Dank voor de spontane en bereidwillige medewerking van het actieteam en dank aan allen die zo genereus hebben bijgedragen aan dit prachtige resultaat. Het is een substantiële bijdrage aan de exploitatie van het centrum, dat het nu tijdens de pandemie extra zwaar te verduren heeft. De inkomsten van betalende patiënten zijn minder. De zorg voor hen gaat echter door, ook wanneer die niet vergoed wordt. Een extra steuntje in de rug komt dus goed uit. Daarnaast wordt het meeleven en het meedenken over de professionele ontwikkeling van het centrum erg op prijs gesteld.

De communicatie verloop nu vooral via e-mail en whatsapp. We 'bespreken' digitaal hun wensen en onze verwachtingen over de besteding van de gelden. In goed onderling overleg met de Congolese broeders, die het revalidatiecentrum ter plaatse beheren, wordt bepaald waar het centrum mee gebaat is. Het focuspunt daarbij ligt bij onafhankelijk functioneren. Onafhankelijk van bijdragen uit het buitenland. Met verdergaande professionalisering van het centrum kan het een medisch centrum worden dat vanuit de wijde omtrek, denk daarbij aan afstanden tot 300 tot 500 kilometer, aan de vraag naar kwalitatief verantwoorde zorg kan voldoen. Onder meer met hoogwaardige diagnostische apparatuur. 

Een heikel punt bij deze werkzaamheden blijft altijd het enorme, nauwelijks overbrugbare cultuurverschil. Alle goede bedoelingen ten spijt, het blijft lastig om de Europese bril, waardoor wij kijken, af te zetten. Het oorspronkelijke plan om het centrum van zonnepanelen te voorzien, ligt na onderling overleg niet meer zo voor de hand. Het brengt kosten voor onderhoud met zich mee en expertise die er waarschijnlijk niet is. Zonnepanelen zouden ingevoerd moeten worden. Daar zijn we ook geen voorstander van, omdat daar invoerrechten over betaald moeten worden. Verder werden we er voor gewaarschuwd dat het niet denkbeeldig is, dat de panelen gestolen worden. Stelen wordt hier vaak - heel verzachtend - delen genoemd. Dat brengt kosten van bewaking met zich mee. Iets geven omdat wij vinden dat zij het nodig hebben, getuigt niet van een evenwaardige relatie. Dat draagt niet bij aan de ontwikkeling zoals zij die voor ogen hebben. We willen absoluut niet iets aanbieden zonder dat erom gevraagd is en waarvoor dan ook nog dankbaarheid verwacht wordt. Dat riekt naar neokoloniale bemoeienis van goedbedoelende en beterwetende 'blanken'. 

Er wordt nu overwogen om medisch diagnostische apparatuur bij de tijd te brengen en een speciale ruimte in te richten voor gehandicapte kinderen. Speciaal voor dat doel draagt Stichting Bisschop Bekkers €2.500,00 bij. Met een laptop en een beamer kunnen de therapeuten op aanschouwelijke wijze informatie geven aan moeders om hun kinderen met een motorische achterstand bij te staan. Met het oog op de wens van de directie om in de toekomst onderdak te bieden aan psychiatrische patiënten, wil de directie het terrein van 3 ha met een muur gaan omheinen. De orthopedische instrumentmakers zouden gebaat zijn bij de uitbreiding van de mogelijkheid gehandicapten aan orthesen te helpen. 

  .        

Dit jaar laat de corona situatie niet toe om naar Congo af te reizen. Hopelijk zijn de omstandigheden volgend jaar beter. Voor 2021 leggen we de lat hoog, dat weten we. Maar het is ook realistisch, gezien het succes van de voorgaande jaren. Het is de derde en laatste keer dat we onder de vlag van de Bisschoppelijke Vasten Actie actie voor Centre Simama kunnen voeren. De afdeling caritas van de gemeente Oosterhout voegt 35% toe aan hetgeen de actie opbrengt. De BVA verhoogt dit totale bedrag nog eens met 50%. Dat wil zeggen dat iedere euro uiteindelijk bijna verdubbeld wordt. Zo komen we voor de begroting van 2021 uit op maar liefst € 24.000,00 voor Centre Simama. WE GAAN ERVOOR.