De laatste dagen in Alexandrië

Ruim drie uur vertraging op Borg-Al-Arab in Alexandrië. Tijd om de blog bij te werken en tegelijk de nieuwe vertrektijd in de gaten te houden.  

De comfortabele West-bus vertrekt stipt op tijd. Direct nadat Siwa achter ons ligt, houdt de bus weer halt. Iedereen de bus uit voor een paspoort- en koffercontrole, die aan de rand van de woestijn op omgekeerde, lege oliedrums plaatsvindt.  Gelukkig wordt er geen verdachte contrabande gevonden. Vanaf dàt moment trekt het nog nieuw ogende asfalt een eindeloos lange zwarte streep door een onmetelijk leeg landschap. De afstanden in Egypte zijn, naar Nederlandse maatstaven, gigantisch. 

pleisterplaats in de westelijke woestijn

Afhankelijk van de actieve controleposten onderweg, varieert de reistijd van zes tot acht uur. Regelmatig dient daarbij bagage opnieuw tevoorschijn te komen en worden vooral buitenlandse paspoorten onder de loep genomen. Tijdens het oponthoud bij de zeldzame  pleisterplaatsen is er naast gelegenheid voor een sanitaire stop, tijd voor koffie en thee. 

De stoelen zijn comfortabel genoeg om te tukken. Op de achtergrond klinkt een wat melancholisch eentonige, maar melodieus reciterende Arabische zanger, die kennelijk erg populair is. Uiteindelijk komen we na achtenhalf uur in de bruisende metropool van ruim 6 miljoen inwoners - niet-geregistreerden niet meegerekend! Het verschil tussen een oase, dat ook 'rustplaats' betekent, en de jachtige stad kan niet groter zijn.  

Ik slaak een zucht van verlichting waneer ik Sabry ontwaar. De broer van Mo uit Helmond staat uitbundig te zwaaien. Een baken van herkenning in een woelige hectiek van reizigers, touringcars, minibusjes, particuliere auto's, taxi's, tuktuks en venters van versnaperingen. Geboren en getogen in Alexandrië manoeuvreert hij in grote snelheid behendig naar het centrum van de metropool. Downtown zijn de straten wat je noemt 'shared space', gedeelde ruimte, voor automobilisten, bussen, trams, taxi's, voetgangers, honden, katten en verkopers die hun handelswaar langs en op de weg etaleren, op de stoep voor de deur van luxe winkels en warenhuizen. 

Aan de corniche komt een verfrissende milde zeebries je aangenaam tegemoet. De ruim 15 km lange promenade met talloze restaurantjes, bars en hotels is tegelijk een dubbelbaanse snelweg langs de oostelijke haven van de stad. Deze zeeboulevard loopt van Qaitbay fort in het westen tot het Montaza paleis. Beide uiteinden van de avenue zijn historisch cultureel erfgoed en populaire toeristische attracties. Het 'heritage' hotel, waar Sabry moeiteloos de weg naar vindt, dateert uit 1906 het begin van de vorige eeuw. Het houdt de herinnering levend aan een 'gouden' periode voor het toenmalige mondaine stadsleven. Tekenend daarvoor is de goed bewaarde klassieke lift uit de Art Deco periode, waarmee je je in een andere eeuw waant. Het contrast met Siwa is groot.

Brazilian Coffee Stores, een vermaard Egyptisch koffiecafé in de buurt van het hotel, stamt uit dezelfde periode. 'Je moet daar zeker een keer naar toe gaan', werd me onderweg door een medereiziger aangeraden. Het staat wijd en zijd bekend om haar 22 verschillende warme, evenzovele koude koffies, hetzelfde aantal alcoholvrije vruchtensappen en haar uitgebreide assortiment gebak en taart. Tot voor kort werden de koffiebonen er ter plekke geroosterd. De oude koffiebrander staat er nog. De prijzen verschillen al naar gelang de drankjes, staande aan de bar, aan een tafeltje op de eerste verdieping of als takeaway bestelt worden bij de kassier, die daarvoor een bonnetje verstrekt. Een eenvoudige espresso kost omgerekend 67 eurocent. Op een oppervlak van nauwelijks 50 mtr2 wurmen zich constant 5 jongens, debrasseurs, door de opeengepakte cliënten om asbakken te legen en glazen en kopjes op te ruimen. Tussen alle bedrijvigheid door, wordt de vloer gedweild, kapotte lampen vervangen en de airco gerepareerd. Van 07.00 uur is de zaak zeven dagen in de week tot middernacht open. Rond dat tijdstip sluiten ook de winkels in de buurt en is het op zijn drukst. Ouders met slapende baby's in hun armen, dreinende dreumesen en oververmoeid jengelende peuters maken dan nog deel uit van het publiek. Dit alles draagt bij aan de naam en faam van het etablissement. 

Hapi, de Egyptische Nijlgod

Verleden jaar is het Grieks-Romeinse Museum, na ruim 18 jaar renovatie, heropend. Het brengt de betrekkingen van oud Egypte met de Grieks-Romeinse cultuur in kaart, met veel aandacht voor de rol die Alexander de Grote daarbij speelt. De stad dankt zijn naam aan hem. Samen met Yasser en zijn zoon Mohaned, een getalenteerd kunstenaar, bezoeken we het gloednieuwe museum. Het herbergt talloze beeldhouwwerken, fresco's, munten en mozaïekvloeren. Opweg naar waar Yasser woont met zijn vrouw Rehab en zijn andere twee kinderen Majaar en Mezin, wandelen wij door het oudste en autovrije deel van de stad. Archeologen leggen hier oude straten uit de tijd van Alexander de Grote bloot. Bij Yasser thuis laat Rehab ons genieten haar kookkunst: kushari, een heerlijke maaltijd.

Een andere bezienswaardigheid in de stad is de Abu Al Abbas moskee.

Voor deze 'must-see' komt Sabry met zijn tweeling zonen, Yehja en Yasien, mij de volgende dag ophalen. De moskee staat bekend als een van de meest recent historische en prachtigste gebouwen van Egypte en trekt jaarlijks op de sterfdag van Abu Al Abas, een Soefi-heilige, miljoenen bedevaartgangers uit heel de Arabische wereld. Het is qua omvang en decoratie een indrukwekkend gebedshuis. Sabry bewoont met zijn vrouw Lobna een appartement met zeezicht. Dochter Lamies, volgt een opleiding tot fysiotherapeut en de beide jongens van 13 jaar zijn zwemkampioenen in hun leeftijdsgroep. Na een bijzonder smakelijk vismaal gaan we naar de sportclub waar de tweeling bijna dagelijks traint. Ze hebben Olympische aspiraties.

langs de corniche van Alexandrië

De broers Yasser en Sabry maken de reputatie van gastvrijheid, die Egyptenaren hoog in het vaandel dragen, meer dan waar. Dagelijks nemen ze contact op, om te informeren of alles naar wens verloopt. Op de laatste avond brengen ze mij via een spaghetti aan 4- en 5-baanswegen, waar hier en daar de bewegwijzering nog aan ontbreekt, naar Borg-Al-Arab, de splinternieuwe, gigantische airport, die ruim 60 km buiten de stad ligt. Het is nog niet helemaal operationeel. De terugreis begint met een vertraging van ruim 3 uur. Tijd om een blogaflevering te schrijven en het vuistdikke Jozef en zijn broers van Thomas Mann weer ter hand te nemen. Een ongeëvenaarde navertelling van het Bijbelse verhaal over de geschiedenis van de zwervende Hebreeën in de tijden van faraonisch Egypte. 

Tijdens de terugvlucht staat de gloedvolle oranje-rode dageraad op het punt de afnemende, oplichtende maansikkel te verblinden.

Een bijzondere reiservaring, mede dankzij de drie Egyptische broers, Yasser, Sabry en Mo en de medewerkers van Grand Siwa Resort.

Laatste blog-aflevering van een winterreis naar Egypte.

De laatste dagen in Siwa

Tijdens de laatste dag bezoeken we het oudste gedeelte van de stad met het beroemde Shali fort, dat uitzicht biedt op de woestijn, met als helder blauwe blikvanger het enorme Lake  Siwa. Het fort is in de 12e en 13e eeuw gebouwd als verdedigingswerk van lemen baksteen om invallen van opdringerige woestijnstammen te voorkomen en tegen te gaan. De winkeltjes, met de typisch kleurrijke Siwa-producten, op weg naar het fort, zijn op dezelfde traditionele wijze gebouwd als het oude fort. Het geeft de wijk een authentieke sfeer. Voor toeristen draagt dit bij aan de attractiviteit van de plek.  Daarnaast is het fort populair om het op het einde van de dag te beklimmen en de zon roze-rood in de zee van zand te zien ondergaan.

Het laat zich raden dat het leven in een woestijn-oase niet met een moderne stenen stad te vergelijken is. Omdat leefstijl en gewoonten hier vooral 'gedicteerd' worden door omgevingsfactoren en de natuur, eet men wat het land voortbrengt, worden huizen ingericht en gedecoreerd met wat in de direct omgeving voor handen is. Dat resulteert onder meer in kleurrijke wollen kleden, houtsnijwerk, fraai aardewerk en meubilair en manden van gevlochten palmriet. Allemaal handwerk, dat in de souvenirwinkeltjes te koop wordt aangeboden. De bewoners stemmen hun levensritme af op de natuurlijke afwisseling van licht en donker, zomer en winter. Siwans geven de voorkeur aan de winter, wanneer de zon aangenaam mild is en de temperatuur overdag op zo'n 20 graden brengt. Bij deze temperatuur is het werk op het land goed te doen. Daarbij kleden zij zich vaak in het zwart, dat zonnewarmte absorbeert. 

In de zomer waarbij het kwik al snel koortsig oploopt tot 40 en wel 50 graden, worden er veelal witte djellaba's gedragen. Wit weerkaatst de straling van de zon. Door de traditionele bouw met klei, palmhout en stro, zijn de huizen koel en bieden zij beschutting tegen de zinderende hitte. Activiteiten buitenshuis worden in die periode beperkt tot vlak voordat de zon opkomt en hooguit een uur daarna, om vervolgens weer te worden hervat wanneer de zon ondergedoken is en de temperatuur weer dragelijk genoeg is om buiten te komen. Zeker, op het heetst van de dag is het, met name ook voor kinderen en oudere mensen, geraden binnenhuis te blijven. Men slaapt dan overdag, om het leven na zonsondergang weer op te pakken. Dan gaat het tot diep in de nacht door.

Als het donker wordt, de muezzin voor de vijfde en laatste keer van de dag met welluidende stem tot gebed heeft opgeroepen, staken de Siwans hun werkzaamheden en komt de medina (het stadscentrum) van Siwa tot leven. Een sfeer die het midden houdt tussen de sprookjeswereld van Ali Baba, de verhalen van Sheherazade uit Duizend-en-een-nacht, de Fata Morgana van de Efteling en een druk bezochte Xenos-winkel. 

Voor jongeren is het leven in Siwa relaxter en minder gereglementeerd dan in Caïro of Alexandrië. Studenten uit de grote steden komen in Siwa studeren of een opleiding volgen, omdat zij hier meer vrijheid krijgen om hun eigen lesprogramma samen te stellen. Tussen alle orthodoxe doctrines door, lijkt daarbij de alledaagse Islam - ten minste in Siwan - pluriformer en genuanceerder dan de mainstream media haar volgelingen in Nederland ten aanzien van dé Islam, meent te moeten voorschotelen. De huidige jongere stadsgeneratie lijkt zich aan een al te strikte en alleen op uiterlijke praktijken gerichte Islam te willen ontworstelen.

Faiza, een uiterst vriendelijke medewerkster van Grand Siwa resort, vertelt dat, zij evenals veel jonge mensen, zich door de spiritualiteit van Soefi en de poëzie van de Perzische dichter Jalal ad-Din dichter Rumi laat inspireren. Deze 'verlichte' vorm van Islam predikt geweldloosheid en biedt ruimte voor individuele vrijheid en een meer persoonlijke ontwikkeling. In dit opzicht lijkt Siwa dan ook een oase van onderlinge verdraagzaamheid en voor de lokale bevolking is het een autonome regio, onafhankelijk van 'Big Brother Caïro'. 

Het gebruik om gesluierd te gaan wordt vaak toegeschreven aan religieuze normen. Jong en ongetrouwd dragen vrouwen over het algemeen geen hoofddoek. Hier krijg ik sterk de indruk dat deze dracht vooral met praktische overwegingen te maken heeft, te meer omdat ook mannen vaak hoofddoeken dragen, die deels tevens het gezicht bedekken en de ogen afschermen. Het beschermt mond en neus tegen stof en stuifzand uit de woestijn en de ogen tegen verblindend zonlicht. Een veel toegepast alternatief om de ogen te beschermen tegen het felle zonlicht, is het gebruik van kohl, dat werkt als een zonnebril. Het voorkomt uitdroging van de ogen en er wordt bovendien een antibacteriële werking aan toegeschreven.

Rond vrouwen met een niqaab, gesluierd waarbij de ogen zichtbaar blijven, of gehuld in een boerka, die het rechtstreeks in de ogen kijken verhindert, dartelen vaak kleine kinderen. Hierdoor krijg je onwillekeurig de indruk dat het vooral jonggehuwde vrouwen zijn, die deze kleding  dragen. Het gebruik wordt wel toegeschreven aan de zogenoemde seksen-scheiding, waarbij (tactiel) contact tussen man en vrouw strikt genormeerd is. 

Elkaar recht in de ogen zien, is non-verbale communicatie die alleen in de privésfeer en met intimi gepast is. Oogcontact tussen de seksen in de publieke ruimte buiten familieverband, is in orthodoxe kringen een inbreuk op de privacy en wordt als brutaal, ongepast en ongeoorloofd beschouwd. Vrouwen, die deze regels in een al te paternalistisch milieu als opgelegd en afgedwongen ervaarden, wisten, zo wordt wel beweerd, ondeugend slim, met rinkelende enkelbanden aan hun voet, versierd met belletjes, toch in het openbaar de aandacht van mannen te trekken en konden zo aan hun sociale beperkingen ontsnappen.  

Omdat ook mannen zich gesluierd 'onzichtbaar' konden voordoen om daarmee hun clandestiene handelingsvrijheid te vergroten, namelijk door wapentuig onder niqaab of boerka te verbergen, werd deze dracht, in verband met de dreiging van terroristische aanslagen, in veel Europese maar ook in verlichte Islamistische landen, zoals onder andere Marokko, verboden. 

Op een avond deed zich een bijzonder natuurverschijnsel voor. Bij volle maan was de sterrenhemel boven donkere woestijnbergen  bevolkt met oplichtende schaapswolken. Dat leverde een bijzonder plaatje op. 

Er zal in de volksmond zeker betekenis aan dit verschijnsel worden toegeschreven, want bijzonder is het. Het duurde ongeveer een uur. Grappig is overigens ook hoe huisdieren als ezels, schapen, kippen en hanen hier worden gekarakteriseerd. Ezels hebben een voortreffelijk geheugen; zij stoten zich immers niet andermaal aan dezelfde steen, zoals wel bekend is. Sinds de invoering van tuktuks uit China, wordt er steeds minder van diensten van ezels als lastdier gebruik gemaakt. Dat de dieren zich die goede oude tijden nog herinneren zou de reden zijn van hun klagelijk gebalk. Hanengekraai horen Siwans daarentegen veel liever.  Een haan weet precies hoe laat het is; eerder nog dan dat de zon opkomt, kondigt hij het licht aan. 

Wordt vervolgd.
Laat het vooral weten wanner je van de mailing-lijst afgeschreven wilt worden.

De ongerepte natuur van Siwa

Siwa, een van de meest geïsoleerde nederzettingen in Egypte, telt ruim 25.000 bewoners en is van oudsher een berber gemeenschap. Deze oase is met 80 km lang en zo'n 25 km breed in oppervlakte vergelijkbaar met de provincie Utrecht. Haar geschiedenis gaat terug tot ver vóór onze jaartelling. De eerste bewoners zouden er zich al 10.000 jaar v. Chr. gevestigd hebben. De eerste historische verslagen dateren uit faraonische tijden van rond 2.000 v. Chr. Momenteel lijkt de oase een bescheiden plaats in te nemen onder kleinschalig en duurzaam toerisme. 

Voor ruïnes uit de verre oudheid hebben Egyptische toeristen weinig tot geen interesse. De  Temple of Om Obaida dateert uit de 4e eeuw v. Chr. en was gewijd aan de eredienst van Amun, een belangrijke schepper-god uit de Egyptische mythologie.
Ook de orakel-tempel van Amun, die historische waarde heeft vanwege het bezoek van Alexander de Grote in 331 v. Chr., trekt nauwelijks belangstelling bij Egyptenaren. 

Waar Egyptenaren wel voor naar Siwa komen, is de aanwezigheid van geneeskrachtige bronnen. Vanwege haar natuurlijke rijkdommen is de regio sinds jaar en dag populair als kuuroord. De ongerepte natuur blijkt heilzaam voor lichaam en geest. Zout-baden, warm-water bronnen en het zachte goudgele woestijnzand, dat rijk is aan mineralen, zijn ontspannend en worden ingezet om te fysieke weerstand tegen kwalen en aandoeningen te verhogen. Gezondheid uit de natuur wordt hier meer gewaardeerd, dan medicijnen uit de reguliere geneeskunde, die overigens niet altijd en niet voor iedereen voor beschikbaar is. Met name die zandbaden zijn een bijzonder verschijnsel. Siwans laten zich daarvoor, decent ontkleed, in het goudgele, zachte woestijnzand 'begraven' - het hoofd blijft daarbij, beschut tegen de zon, boven aarde. Afhankelijk van de klachten ondergaan patiënten zo'n zandkuur 20 à 30 minuten tot maximaal een paar uur per dag voor een periode van 7 tot 10 dagen. 

Cleopatra's bad

Het zwavelhoudende zoute water van de verlicht pijn, is ontstekingsremmend en verbetert bloedcirculatie. Het zou ook heilzaam zijn bij artrose en reuma. Siwans zweren erbij. De baden lokken met name in de zomer veel Egyptenaren uit de grote steden. De warmwaterbronnen hier in de buurt zijn, nu, in de winter, bijzonder populair. Het bad waarin Cleopatra gepoedeld zou hebben staat daarbij hoog genoteerd. Er wordt bij verteld, dat, wie baddert in Cleopatra's poel, aan haar schoonheid deelachtig wordt. Het bad is echter geen ezelinnenmelk, het is een oude bron waar
warm water uit opborrelt. Het ligt op loopafstand van Grand Siwa Resort en is een populaire stop voor de toeristenbussen uit Caïro en Alexandrië. De winkeltjes met lokale producten en de restaurantjes met terrassen doen er goede zaken. 

Om deel te nemen aan de culturele diversiteit van het leven hier, dien je, om geen buitenstaander te blijven, tenminste toch af en toe de toerist uit te hangen. De Chinese vrouw, die met haar vriend uit Oekraïne in Los Angeles woont, heeft een lokale gids gecharterd die ons samen haar moeder naar zoutbaden rijdt. We hobbelen ongeveer 30 km over onverharde wegen door een onbewoond gedeelte van de woestijn naar Lake Zeitun. 

Die zoutmeren zijn een even merkwaardig als fantastisch natuurverschijnsel. Het heldere water is zo mogelijk nog blauwer dan de strakblauwe lucht, waarin een onophoudelijk stralende zon een aangename gevoelswarmte geeft. Het ziet er ook in dit jaargetijde op een plaatje, tropisch uit. De verkoelende bries herinnert je wel aan de winter. 

De geneeskrachtige zoutbaden zijn, met name voor reumapatiënten, bijzonder heilzaam. Verrassend genoeg staan Egyptenaren hier nu, in het winterseizoen - anders dan in de zomer - niet voor te trappelen. Via spekgladde randen van puur zout, waar je geen grip op krijgt, moet je je voorzichtig te water begeven. Eenmaal in het water zweef je gewichtloos in een zilte zee. 'Super cool' in alle betekenissen van het woord. Erin duiken of je hoofd onder water is zeker niet de bedoeling; mond, neus en ogen verdragen het zoutgehalte niet. Eenmaal uit het bad is het de bedoeling dat de zoutkristallen tenminste 20 minuten op de huid inwerken, om daarna het witte poederlaagje ter plekke weg te spoelen met zoet water. Alles bijeen een prikkelende: a-once-in-a-lifetime-experience.  

Onze gids heeft meer in petto voor zijn buitenlandse gasten. Hij rijdt even langs huis om gedroogd palmboomhout en een geslachte kip te scoren. We kunnen immers niet in Siwa zijn geweest, zonder een authentieke woestijnervaring.

Deze bestaat uit sandboarding op de goudgele hellingen van de woestijnduinen en, bij een gloedvolle zonsondergang, rond een geïmproviseerd houtskoolvuurtje, een gebraden kip afkluiven.  

Overigens zijn we niet de enigen. Ook de lokale jeugd geeft hier in de zandduinen op luidruchtig wijze acte de présence. Het geneeskrachtige  woestijnzand, waarin hun vaders zich therapeutisch laten ingraven, is voor hen een fantastisch circuit om met knetterende motoren van Chinese makelij, uitgerust met blokbanden, in rond te racen. Wanneer het echt donker en stil geworden is, hebben wij ruimschoots aan de toeristische norm voldaan en komen de woestijnhonden op de geur van de gebraden kip af. Hen rest de afgekloven botten.

woestijn honden

 zeeën van zand

Wordt vervolgd.

Laat het vooral weten, wanneer je van de mailinglijst afgeschreven wilt worden. 

Wintertrip naar de westelijke woestijn van Egypte

Egypte laat zich niet in een paar zinnen beschrijven. Met een  oppervlak 25 maal zo groot als Nederland en inwonertal van over de 100 miljoen, waarvan er bijna 30 miljoen in Caïro en Alexandrië wonen, is het aanzienlijk minder dichtbevolkt dan Nederland. Alleen de vruchtbare delta in het noorden en een smalle strook langs de Nijl is bewoonbaar. De rest is woestijn, zon en zand.

De verschillen tussen Boven-Egypte in het zuiden en Beneden-Egypte in het noorden - zo genoemd omdat de Nijl vanuit het hogergelegen zuiden stroomafwaarts in de lagergelegen delta in noorden uitmondt in de Middellandse Zee - zijn groot. De grootste gemene deler is de taal en de religie, respectievelijk Egyptisch/Arabisch en Islam. Waar de grote steden in het noorden lonken naar USA en flirten met Europese normen, is het zuiden van Egypte over het algemeen traditioneler en soms uitgesproken conservatief. 

Met hulp van Mo, een Egyptische medelander en goede vriend uit Helmond, en zijn  broers die in Alexandrië wonen, verloopt de reis via Alexandrië en Marsa Matruh naar Siwa voorspoedig. De beide Egyptische broers zijn buitengewoon hulpvaardig met het hectische transport van de airport naar de stad, naar de respectieve busstations en de tickets die nodig zijn voor de trip naar Matruh en Siwa. Zonder hen zou ik als buitenlander genadeloos overgeleverd zijn aan marchanderende Egyptenaren met dollartekens in hun ogen. 

Alexandrië, vernoemd naar Alexander de Grote, is een moderne metropool aan de kust van de Middellandse Zee. Modern dat wil zeggen, een stad met internationale allure. Met name de Biblotheca Alexandrina is een cultureel hoogtepunt in de stad, een architectonisch hoogstandje. In de jaren -90 is met steun van UNESCO een geslaagd poging ondernomen om iets van de oude glorie van de vermaarde bibliotheek van Alexandrië uit de klassieke oudheid, die indertijd door brandstichting verwoest werd, in ere te herstellen. Het chaotisch verkeer, dat voor de plaatselijke bevolking heel overzichtelijk is, is typisch Egyptisch. De dubbele snelwegen langs de corniche is 'shared space' voor luxe auto's, bussen, vrachtverkeer, motoren, paard en wagen en voetgangers, die her en der oversteken. Nieuw daarbij is dat de rijbanen gescheiden zijn, waardoor de rijrichting duidelijk is en spookrijden  (😏)niet meer mogelijk is.

Marsa Matruh ligt ook aan de kust van de Middellandse Zee, een kleine 300 km ten westen van Alexandrië. Vanwege haar schitterende stranden is het een populair vakantieoord voor Egyptenaren, vooral in het voorjaar wanneer het in de grote steden warmer, te warm, wordt. 'Matruh' betekent 'rust'. Het is gelukkig een stuk overzichtelijker dan Alexandrië en ook voor de nu nog weinige buitenlandse toēristen is het er aangenaam toeven. Momenteel zijn het vooral Chinezen en Japanners die de weg naar Matruh hebben gevonden.

Siwa is de grootste en meest noordelijk gelegen oase in de westelijke woestijn van Egypte, ruim 300 km ten zuiden van Marsa Matruh en zo'n 40 km van de grens met Libië. Daarmee is het eerder betrokken met berber gemeenschappen uit de westelijker gelegen landen als Marokko, Algerije en Libië dan met Egypte. Van oudsher is het een afgelegen en geïsoleerde streek geweest, met een eigen taal, gewoonten en gebruiken. Pas sinds de de jaren -80 ligt er een verharde weg van Matruh naar Siwa. Deze weg wordt momenteel vernieuwd, ernaast wordt een dubbele geasfalteerde weg aangelegd. De route is nog maar ten dele gerealiseerd. Soms rijden we over kilometerslange  stukken hobbelige woestijnwegen vol kuilen met alvast op voorhand gestort puin. Voor 120 Egyptische ponden, dat is ongeveer 2.30 €, kun je een stoel in een comfortabel minibusje reserveren voor een enkele reis van ruim 4 uur. De tocht gaat door een desolate Sahara. Nauwelijks enig leven zichtbaar, geen vogels. Hier en daar groeien plukken doornstruiken en harde grassen. Onderweg graast een grote kudde dromedarissen, de weg is geen obstakel voor de dieren. Het zijn ongetwijfeld wilde dromedarissen; er is geen herder of nederzetting van nomaden in de buurt te zien. Als we Siwa binnenrijden is het meteen groen, wuivende dadelpalmen, kleurrijke bloemen en vogels. Met recht een oase van geur en kleur en voor reizigers een oase van rust.

Grand Siwa resort

Grand Siwa resort is een kleinschalig verblijf, dat geheel in harmonie met de lokale omgeving opgetrokken is. Een 'herbouw' van een van de oudste en eerste huizen op deze plek. Het is opgezet door een Egyptenaar die de traditionele bouwstijl van Siwa met palmhout, gebakken kleistenen en zoutblokken, in ere wil houden. Een uitgelezen plek voorzien van hedendaags comfort van warm water, elektriciteit en WiFi. 
De ontvangst is er allerhartelijkst en de keuken biedt een keur aan typisch Egyptische gerechten. Het ligt aan de voet van metershoge woestijnbergen met een schitterend uitzicht op de lager gelegen stad en de Sahara in de verte. De zonsondergang aan het eind van de dag is iedere keer weer opnieuw adembenemend.

Grand Siwa resort ligt iets meer dan 3 kilometer van de stad. Met de bike, die het resort beschikbaar heeft voor haar gasten, goed te doen ... al is de weg ernaartoe soms wat hobbelig. 

Wordt vervolgd.
Laat het vooral even weten wanneer je van de mailing-lijst afgeschreven wilt worden.

Egypte - van Luxor naar Qena

In Luxor is toerisme van oudsher dé bron van inkomsten. Zonder reisgezelschap word je er nogal eens verrast door de 'opdringerigheid' waarmee venters hun koopwaar en diensten aanbieden. Ook als je beleefd aangeeft er niet van gediend te zijn, kun je erg vasthoudend 'achtervolgd' worden. Dat heeft alles te maken met de terugval in diezelfde toeristensector en met het ontbreken van een sociaal vangnet voor degenen die geen werk meer hebben. De enorme kloof tussen straatarm en superrijk wordt van staatswege niet overbrugd door sociale voorzieningen, zoals dat in Nederland het geval is. Steeds weer verrast het mij hoe deze maatschappelijk onderscheiden milieus met elkaar omgaan; zij leven ermee alsof het de normaalste zaak van de wereld is. 

Als buitenlander word je al snel aangezien voor een miljonair. Relatief gezien ben je dat ook, uitgedrukt in Egyptische ponden. De reis alleen al naar het Land van de Nijl vertegenwoordigt al vlug meer dan een jaarsalaris voor een reguliere werknemer. Als 'buitenstaander' is het lastig zicht te krijgen op het financiële circuit waarin de bevolking leeft. Op markten en in de locale winkels wordt betaald met piasters. Een piaster is één 100ste van 1 Egyptisch pond = 5 eurocent. De inflatie van de Egyptische munt is gigantisch. Als toerist krijg je geen piasters in handen.  Er worden voor toeristen andere bedragen ( in ponden ) berekend dan voor Egyptenaren. Op de markt, voor souvenirs en in sommige hotels is dat meestal het geval. Een ander - eigenlijk heel sociaal - fenomeen dat daarmee samenhangt is dat prijzen niet vast staan. Ik heb zelfs een keer, in een luxe hotel, voor een postzegel meer moeten betalen dan het bedrag dat erop afgedrukt staat. Je koopt het in een dure omgeving, die moet óók betaald worden was het - moreel gefundeerde - argument van de verkoper. 

De ethiek is: je geeft naar vermogen. Je onderhandelt over de prijs of geeft dat wat je je kan permitteren. Soms hoor je van een taxichauffeur wanneer je naar de ritprijs informeert: je bent mijn vriend, betaal wat je wil. In de praktijk levert dat bij toeristen per saldo meer op dan het bedrag dat afgesproken wordt. Een kapper knipt soms een minder bedeeld iemand, die daar dan niet voor hoeft te betalen. Een ander economisch model dan in Nederland dus. Ik moest er echt aan wennen, maar ondertussen kan ik ermee overweg. Sinds ik de achtergrond ervan besef, waardeer ik het ook. Dit 'systeem' houdt rekening met human interest, persoonlijke noden en omstandigheden; het doet een beroep op morele verantwoordelijkheid.

Aiman houdt dagelijks een aantal kamers schoon in Jolie Ville. Als medewerker van de huishoudelijke dienst ontvangt hij 800 pond per maand - dat is dus 40 euro - om zijn 4 kinderen en zijn vrouw te onderhouden. Hij is erg dankbaar wanneer ik wat kleding voor hem achterlaat, waarvoor ik een briefje moet schrijven en ondertekenen dat ik het hem echt gegeven heb. Van de 'extended family' is er altijd wel iemand in de familie die in Saudi-Arabië werkt, in een een van de Golfstaten, Europa of Amerika. Zij sturen hun familie maandelijks geld en voorzien zo vaak in het levensonderhoud van grote groepen mensen. De 'extended family' is uitgebreider dan het kerngezin en meerdere generaties maken er deel van uit; broers, zussen, ooms, tantes en neven en nichten zorgen voor elkaar, voor de grootouders en de pasgeborenen in de familie. Het sociale vangnet is hier dus anders 'georganiseerd' dan in Europa; het is meer en eerder gebaseerd op onderlinge betrokkenheid.    

Vandaag ga ik terug naar de plaatsen waar ik in 1989/1990 gewerkt heb. Op weg naar het gehucht Ma-anna, een dorpje op de rand van de woestijn naast de stad Qena. Het is een rit van 70 kilometer langs groen bebouwde landbouwvelden en door een aantal dorpen. Er zijn beduidend meer veiligheidscontrole punten. Eind jaren -80 was er eentje, nu passeren we er wel vijf of zes, zonder evenwel aangehouden of gecontroleerd te worden.

Het is voorjaar. De mimosa, tamarisk, jasmijn en bougainville staan volop en uitbundig in bloei. Zij zorgen voor geur en kleur langs de weg, net zoals de enorme velden met kruiden en specerijen - waar Egypte op de wereldmarkt een flink aandeel in heeft - met zwarte en witte peper, kaneel, dille, koriander, rozemarijn, tijm, basilicum, munt en saffraan. Het is nu de oogsttijd voor suikerriet, tomaten, ui en knoflook. Kleine ezelskarretjes vervoeren de tomaten en zijn afgeladen met knoflook en ui. Soms zie je nog een kameel met een enorme takkenbos suikerriet op zijn rug, maar het merendeel wordt nu per vrachtwagen vervoerd of met een op kolen gestookt locomotiefje dat een groot aantal wagonladingen over een enkelspoortje door de velden naar de suikerfabriek trekt.

Onderweg kopen Ali ( de taxichauffeur ) en ik een paar kilo groente en fruit in voor Fathi, een van de medewerkers van het revalidatiecentrum waar ik gewerkt heb en waar ik bevriend mee ben geraakt. Hij weet dat we komen en dat betekent dat ons een flinke maaltijd te wachten staat. We willen hem niet op kosten jagen, maar hij en zijn vrouw zullen zonder twijfel weer alles uit de kast halen om ons op een copieus en rijk maal te trakteren. Geheel tegen de bedoeling van het bezoek in, zal hij er desnoods geld voor gaan lenen. Ik vind dat vreselijk, maar er is geen ontkomen aan. Het enige dat ik kan doen is de kosten compenseren - wat gebruikelijk is - met als gevolg dat er de volgende keer nog grootser uitgepakt wordt.  

Alvorens naar Fathi te gaan, bezoeken we eerst de Tempel van Dendera die, zoals ik gehoord had van de archeologen in Eka Dolli, schoongemaakt en opgeknapt is. Aan de plafonds, die door roet zwartgeblakerd waren, zijn schitterende, kleurrijke afbeeldingen uit faraonische tijden te voorschijn gekomen. Het hele tempelcomplex is onder handen genomen. Waar de tempel, gelegen tussen de akkers en de velden, als bezienswaardigheid voorheen nauwelijks enige aandacht trok, ligt die nu aan het eind van een officiële en geasfalteerde aanrij-route. Er is een enorme parkeergelegenheid, er zijn souvenirwinkeltjes en er is een heuse kassa gekomen, waar toegangskaartjes tot de tempel verkocht worden. Nu nog wachten op bezoekers.

Naast het bij de tijd brengen van toeristische trekpleisters, is het opvallend hoe hard er gewerkt is aan de aanleg van wegen en bruggen ter verbetering van de infrastructuur. Allemaal met het oog op de toeristenstroom, die tot op heden op zich laat wachten. Bij de tempel vertrekt er net een bus met ongeveer 10 of 12 toeristen. Verder wandelt er een verliefd Egyptisch stelletje en ontwaar ik één fotograaf op het enorme tempelcomplex. Niettemin loopt er minstens 15 tot 20 man personeel rond.

Bij Fathi en zijn vrouw worden we ontzettend hartelijk ontvangen. Fathi zat al een uur tevoren voor zijn huis op de stoep. Het weerzien roept allerlei emoties op en het is bijzonder troostrijk te horen dat het revalidatiecentrum, dat we 25 jaar geleden begonnen zijn, nog steeds open is en dagelijks een groot aantal patiënten behandelt. Veel van de oud collega's zijn met pensioen of overleden. We doen wat oude vrienden doen: herinneringen ophalen. Zijn vier mooie dochters zijn nog steeds niet getrouwd. Wanneer de meisjes ongetrouwd thuis blijven, zijn ze een financiële 'last' voor de ouders. Hij klaagt er niet over en als ik voorstel dat ze naar buiten gaan, omdat de jongens ze anders niet te zien krijgen, moet hij lachen. Meisjes horen hier in het dorp niet zonder begeleiding op straat te gaan. 

Er wordt ons een heerlijke, traditioneel Egyptische maaltijd voorgeschoteld met geroosterde kip, veel vlees, gestoofde groenteschotels en buiten-in-de-zon-gerezen brood, 'zonne-brood' genoemd. Fruit na en zoete zwarte thee. We zitten daarbij naar plaatselijk gebruik op de grond. Vóór zonsondergang nemen we afscheid, wensen elkaar het allerbeste en hopen, bij leven en welzijn, Inch Allah, op een voorspoedig weerzien.

Egypte - van Aswan via de Nijl terug naar Luxor

Op 21 maart vieren de Egyptenaren Moeder-dag. Het toeval wil dat ik juist op deze dag een bezoek aan de Isis-tempel gepland heb. De wereldberoemde tempel die gewijd is aan Isis, de mythologische oermoeder van het oude Egypte. Welgemoed stap ik in Garb el Sehel in een lokaal busje, een zogenoemde 'shared taxi' voor maximaal zo'n 12 man, maar heb absoluut nog geen idee hoe ik op Philae terecht kom, het eilandje in de Nijl waar de tempel zich bevindt. Ook de chauffeur van het busje heeft geen idee aan welke kant van de Nijloever ik uit moet stappen om de boot naar de tempel te nemen. Hij informeert bij passagiers of iemand dat weet. En hoe toevallig! van achteruit in het busje nodigt Ala'a Mahmoud me vriendelijk uit met haar mee te gaan naar de Isis tempel.

Dit is een van die vele onvoorspelbare momenten, die zich regelmatig voordoen tijdens het rondreizen door Egypte. Dankzij hun enorm gastvrije houding tegenover toeristen, zijn Egyptenaren altijd bereid je op weg te helpen wanneer je even niet weet welke kant je op moet. Ala'a is een studente aan het High Cinema Institute in Gizeh, een voorstad van Cairo, en is met twee vrienden uit Alexandrië een dagje naar Aswan gekomen om de tempel te bezoeken. We stoppen aan de andere kant van de dam en stappen samen in een open karretje met een ronkende benzinemotor. Als ik wil betalen heeft zij dat al voor mij gedaan. Small money, lacht ze vriendelijk. Vijf minuten later staan we aan oostoever van de Nijl waar honderden bootjes klaarliggen om de enkele bezoekers over te varen, die vandaag naar de tempel willen. Dankzij mijn Egyptische begeleiders passeer ik de gebruikelijke souvenirverkopers zonder dat ze ons belagen en hoef ik niet als buitenlander met de schipper te onderhandelen voor de overtocht. De man blijft met zijn bootje geduldig bij het eilandje zolang op ons wachten totdat we terug willen varen. Met het oog op de tempel, die na bijna 2.500 jaar nog verrassend in tact blijkt, tellen 3 á 4 uurtjes meer of minder niet.

Isis is de belangrijkste godin uit de Egyptische mythologie. Aanvankelijk werd zij alleen in de Nijldelta vereerd als vruchtbaarheidsgodin. Later kreeg zij ook de identiteit van Wadjet, de beschermende slangengodin van de beneden Nijl en ging zij samenvallen met de gestalte van Nekhbet, de giergodin van Opper-Egypte. De Egyptische mythologie is vaak erg complex en verwarrend omdat zij over een periode van zo'n 4.000 jaar ontstaan is en iedere regio er zo zijn eigen opvattingen op na hield hoe de godenwereld in elkaar stak. In Het Oude Egypte de bakermat van het jonge Christendom legt Tjeu van de Berk een parallel tussen Isis en de Moeder Gods uit het Christendom.


Oeroude archetypische beelden, zoals de wederopstanding uit de dood van Osiris, de goddelijke echtgenoot van Isis, de maagdelijke geboorte van hun zoon Horus, de drie-ene godsgestalte in Isis-Osiris-Horus en andere voorstellingen uit de Egyptische mythologie zouden ten grondslag liggen aan het christendom. Het betreffen volgens de Zwitserse psychiater en psycholoog Jung diep in het onbewuste collectieve menselijk geheugen opgeslagen mythologische voorstellingen van wat de ( primitieve ) mens in zijn natuurbeleving ervaart. Dr. Tjeu van den Berk, theoloog, beschrijft uitermate boeiend hoe de oude Egyptische mythologie, gebaseerd is op natuurbeleving, en hoe de daarbij behorende inwijdingsrituelen, die in de tempels gehouden werden, vooraf gingen aan de  vroegchristelijke cultuur. Het is interessant te constateren dat complexe culturen uit de antieke wereld vaak als 'heidense' en primitief afgedaan worden.

Opnieuw in de actualiteit van de dag, bevind ik mij de volgende ochtend aan boord van De Monaco, een eenvoudige cruiseboot die in drie dagen vanuit Aswan zeer comfortabel naar Luxor vaart. De ietwat geflatteerde naam van de boot moet waarschijnlijk de luxe van het Europese vorstendom suggereren. Aan tafel tref ik Julian, een -30er en single, uit Colombia, die op een bijzonder avontuurlijke en hypermoderne manier zijn vakantie doorbrengt in Egypte. Hij reist net als ik alleen en heeft vandaag toevallig ook de Isis-tempel op Philae bezocht. Het valt me op dat hij wel erg vaak op zijn telefoon kijkt. Het blijkt dat hij zelf eigenlijk nog helemaal niets van zijn reis afweet. Hij heeft namelijk niets georganiseerd! Nada!

Nadat hij in Cairo geland was en nog geen enkele planning had voor zijn vakantieweek in Egypte, werd hij aangesproken door een jonge ondernemende Egyptenaar, die hem een reis aanbood langs alle high-lights in het land aan de Nijl. Hij zou dagelijks digitaal via zijn telefoon het programma en alle afspraken met plaatselijke gidsen doorgestuurd krijgen en voor de geboden diensten betalen wanneer hij na een week terug zou zijn in Cairo. Dat zou ongeveer $ 1.000,00  gaan kosten. Hij ging er mee akkoord en ik zit nu met hem aan tafel. Hij is dol enthousiast over zijn ervaring tot nu toe, checkt ieder uur zijn telefoon wat hem te wachten en te doen staat en heeft ondertussen de tijd van zijn leven. Maakt zich nergens over en geniet met volle teugen. Hij vertelt vrolijk hoe iedereen hier vol verbazing reageert op de manier waarop hij in zijn onderhoud voorziet. Hij is namelijk keurder en inkoper van Aziatische koffiesoorten voor een groot Indiaas levensmiddelenconcern. Je wordt dus betaald omdat je koffie drinkt? is de verbaasde reactie hier. Daar heb ik jaren voor gestudeerd, probeert hij zich dan nog te rechtvaardigen. Ik kan dat doen zonder ervoor te studeren, reageren de Egyptenaren dan. Hilariteit alom! Gisteren hoorde hij pas dat hij vandaag met de boot naar Luxor zou gaan. Vanmorgen werd hij van zijn hotel opgehaald door een plaatselijke gids die hem naar de tempel van Isis bracht en hem vervolgens aan boord van de De Monaco afzette. Julian checkt zijn telefoon. Vanavond stopt de boot in Kom Ombo en ik moet  bij de receptie op mijn gids wachten. Die gaat mij de tempel van Kom Ombo laten zien, zegt hij en leunt gemakkelijk achterover. Alles loopt op rolletjes, echt vakantie, nice people! Er verschijnt inderdaad en keurig op tijd een gids om mister Julian rond te leiden in de tempel van Kom Ombo.

Tot laat in de avond is het aangenaam toeven op het bovendek. Gedurende de nacht glijdt de boot bijna geruisloos door het water. Kleine lichtjes aan de oever weerspiegelen in het zwarte Nijlwater. Overdag is het lust om de talrijke felucca's, de karakteristieke lokale zeilbootjes met hun metershoog zeilen, voorbij te zien drijven. Vissers slaan met stokken op het water om de vissen in hun netten te jagen. Hier en daar kleine nederzettingen met eenvoudige modderstenen huisje, waar fellahin, boeren, met de hulp van ezeltjes hun land bewerken. Dit is het ongerepte en nauwelijks bezochte Egypte, ingeklemd en verscholen tussen Nijl en woestijn, waar de tijd lijkt te hebben stilgestaan. Een totaal andere wereld dan de verstedelijkte gebieden. Twee keer varen we onder een brug door. Die zijn beide relatief nieuw. Tot voor kort vond, ook bij de grotere steden, de oversteek uitsluitend met een ferryboot plaats. Luxor en ook Edfu beschikken nu over een moderne brug. Een van die bruggen is zo laag., dat het zeil van onze boot het zeil op het bovendek, dat voor de nodige schaduw zorgt, naar beneden getakeld worden. Ik geniet van het langzame tempo waarmee we naar onze volgende bestemming varen.

Waarschijnlijk zijn pensionado's ( zoals ik 😎 ) juist vanwege dat tempo zo gecharmeerd van cruise-boten. Edfu is de volgende bestemming en Julian heeft al een berichtje binnen dat hij bij de ingang van de Tempel van Horus op de gids moet wachten. Het lijkt een beetje op Big Brother is watching you, maar dan met een sympathieker oogmerk dan in het boek 1984 van George Orwell. Tijdens de laatste nacht op de boot worden we getrakteerd op een avondje onvervalst buikdansen. Dat wil zeggen onvervalst toeristisch. Het is een beetje de Egyptische versie van Frau Antje op Marken. Alleen deze dame promoot geen kaas en het verschil in motorische vaardigheden is dramatisch, evenals het verschil in klederdracht!

De volgende avond meren we in Luxor af, waar 75% van de stad gericht is op toerisme, dat nu dus voor het merendeel stil ligt. Na het eten gaan Julian en ik een kijkje nemen in de weelderige tuinen van Winter Palace, een prestigieus Victoriaans hotel aan de boulevard langs de Nijl, dat stamt uit de tijd dat Egypte nog onder Brits bewind viel. Vanwege kledingvoorschriften werd ons toegestaan op het buitenterras koffie te drinken. Still very Britisch! Tijdens onze woestijnreis in 2012 hebben Thomas en ik hier twee zeer comfortabele nachten doorgebracht. Julian krijgt bericht hij zich de volgende morgen om 05.00 uur moet melden bij de aanlegplaats van de boot. Daar wordt hij rond die tijd opgepikt. De reisorganisator in Cairo heeft een ballonvaart bij zonsopgang boven het Dal der Koningen aan de westoever van de Nijl voor hem gearrangeerd. Big Brother is full of surprises. 

Egypte - Garb el Sehel

'Eka dolli' betekent 'I love you', legt de guesthouse eigenaar uit. Het is Nubisch voor het Egyptische 'ana behibak', 'ik hou van jou'. Hoe kun je beter welkom geheten worden? Het was even wennen, maar regelmatig wordt ik hier aangesproken met 'habibi', 'mijn lief'. Onderling zijn Egyptenaren in de begroeting hier eveneens kwistig mee. Verder hebben ze de reputatie dat ze met de fysieke versie daarvan ook kwistig zijn. Het zijn charmeurs met name richting ( buitenlandse ) vrouwen. Ik vraag - op verzoek uit Holland - aan de vrouw in het archeologen-gezelschap, dat in Eka Dolli logeert, hoe zij Egypte ervaart en of ze het veilig vindt om er rond te reizen. Zij heeft onder meer gewerkt in het Karnak-complex bij Luxor.

Zij antwoordt: Ik heb hier nooit enig probleem gehad als vrouw. Er lijkt ook wel iets veranderd in de houding ten aanzien van toeristen in het algemeen. Egyptenaren lijken sinds een aantal jaren wat behoedzamer ( lees: respectvoller ) in de benadering van toeristen geworden. Ze realiseren zich langzaamaan dat Europeanen graag afstand houden, gewend zijn om minder 'fysiek' met elkaar om te gaan en een al te directe benadering niet op prijs stellen of zelfs als confronterend ervaren. Aanraken past al helemaal niet in de Europese omgang, beseffen zij meer en meer. Vandaar die meer behoedzame opstelling van de Egyptenaren tegenwoordig, ondanks dat het tegen hun natuur indruist. Vooral de jonge mannen 'spreken' zelf gemakkelijk in lichaamstaal en communiceren onderling veel met hun handen en in gebaren. In oogcontact en de betekenis daarvan ontstaat snel veel misverstaan op grond van een verschillende cultureel-bepaalde invulling; wat voor de een aangenaam onschuldig en sekse-neutraal is, heeft voor de ander een ongemakkelijk erotiserende lading. De archeologe is voor 3 maanden hier in Aswan werkzaam aan de Isis-tempel in een team met twee mannelijke landgenoten. Voorheen heeft zij enkele maanden in Karnak, het grote tempel-complex in Luxor gewerkt. Als ook vrouwen bewuster zouden zijn voor die cultureel bepalende gender verschillen, zouden er ongetwijfeld minder misverstanden ontstaan, vindt zij. Clichématige opvattingen over 'anders zijn' van 'andere mensen' getuigen van het eng behoeden van  de eigen comfortzone, dan moet je niet naar een 'vreemde' cultuur willen reizen. Haar opmerkingen doen me denken aan de spitsvondige wijsheden van Loesje: "Waarom binnen je comfortzone blijven, als daarbuiten veel meer te beleven valt?" en "Leven is het meervoud van lef."

Dat hier andere normen heersen dan bij ons in de lage landen aan de zee, moge als bekend worden verondersteld. Ik heb de ervaring - als man - dat wanneer een Europese vrouw respect toont voor de plaatselijke gebruiken en cultuur door zich decent te kleden en te gedragen, zij wederkerig ook respect krijgt. Toen ik jaren geleden hier werkte vroegen Egyptische vrienden van mij waarom Europese mannen in hun onderbroek rondliepen. Dat dat een gebruikelijke korte broek is, is ondertussen wel bekend. Alleen en zonder doel rondflaneren is misschien niet zo'n goed idee. Dan word een vrouw vaak, al is het 'maar' uit nieuwsgierigheid, aangesproken. Alleen reizen, zonder vrienden en zonder familie of zonder dat je zaken doet, roept hier nogal eens vraagtekens op.

Het beste is je te laten begeleiden door een Egyptische man of vrouw, of anders dat je in 'low profile' deelneemt aan het sociale leven, daarmee voorkom je al heel veel misverstanden. Draag bijvoorbeeld een trouwring, zeg dat je getrouwd ben en dat je een aantal ( drie is voldoende 😉 ) kinderen hebt. Je man moet thuis gewoon werken en de kinderen moeten naar school. Je neemt je voor een volgende keer je familie mee te nemen naar Egypte, omdat je het zo'n mooi land vindt. Een leugentje om bestwil dus, daarmee treedt je tenminste in een cultuurpatroon dat voor Egyptenaren herkenbaar is. Uiteindelijk is 's lands wijs, 's lands eer!

 

Garb el Sahel is een Nubisch dorp aan de westoever van de Nijl tegenover Aswan. Een oase van rust in vergelijking met de stad aan de overkant. In de loop van de afgelopen tien jaar is het een plaats geworden waar de Nubiërs een nieuw bestaan hebben opgebouwd en hun eigen kleurrijke cultuur nieuw leven hebben in geblazen. Ook voor Egyptenaren is het een toeristische attractie geworden. Die komen hier om een ritje op een kameel te maken of de sfeer van het dorpse landleven te proeven. Dit is ook de plaats om een uitstapje te maken naar de wereld beroemde tempel van Isis, op Philae. Philae is een eilandje in de Nijl, dat ontstaan is door de watermassa's tussen de hoge en de lage dam. Omdat de tempel van Isis onder water zou komen te staan is de tempel met behulp van Unesco verplaatst naar deze verhoogde plek. Eenzelfde verplaatsing met een geweldige inspanning is de tempel van Abu Simpel te deel gevallen. Je moet je daarbij zoiets voorstellen als dat de Sacré-Cœur op het Île de France in Parijs afgebroken wordt en een aantal kilometers verder opnieuw wordt opgebouwd.

Vanwege de twee dammen in de Nijl komen nijlpaarden en krokodillen sinds 1902 stroomafwaarts niet meer voor. Zij kunnen deze dammen niet passeren. De vissers uit het dorp, die voorbij de dammen stroomopwaarts hun netten uitgooien, brengen echter regelmatig kleine, pasgeboren 'nijl-hagedisjes' mee van uit de Nijl. Wanneer die het vervaarlijk formaat van een echte krokodil krijgen, gaan ze achter slot en grendel onder een stevig hekwerk een put in. Daar dienen ze als een bizarre attractie voor bezoekers. Overigens geloof ik vast dat er regelmatig exemplaren, die de status van 'huisdier' ontgroeid zijn, terug de Nijl in gekieperd worden en die dan weer, als vanouds, ook in dit deel de Nijl rondzwemmen. Nu nog nijlpaarden 😜 , dan is de situatie uit de tijd van de  farao's weer terug.

Egypte - van Luxor naar Aswan

Het is toch een beetje spitsroede lopen naar het station van Luxor. Hoewel ik al expres niet met zonnebril en fotocamera op mijn buik door de drukke straten van Luxor loop, ga ik als buitenlander niet ongemerkt voorbij. Calesh?! Calesh?! wordt er van verschillende kanten geroepen. Op z'n Egyptisch een hantour, rijtuigje met koetsier en paard, waarbij meestal een ( gebrekkig ) Engels sprekend knulletje naast zijn vader of zijn oom op de bok zit. Het is soms niet duidelijk te maken, dat ik liever loop. Lastiger nog is het om de ( vaak erg kleine ) kinderen voorbij te gaan die, op blote voeten, kleine pakketjes tissues venten. Bedelen is verboden. Je mag geven wat je wil. Met 20 Egyptische ponden zijn ze zeer verguld. Dat is 1 euro. De Egyptenaren zelf geven die kinderen een paar piaster, waar ze ook al blij mee zijn. Een pond - onderverdeeld in 100 piaster - is 5 eurocent waard. Een paar piaster is dus niet veel wat ze per dag ophalen, eerder schrijnend weinig. Bij aankoop van een zo'n pakje tissues krijg je vervolgens de lotgenoten van het gelukkige ventje cadeau, die natuurlijk zijn vriendjes en vriendinnetjes onmiddellijk jaloers maakt met zijn 20 pond. Verder heb ik ook al 10 boekenleggers met hiëroglyfen erop voor dezelfde prijs aangeschaft.

Zonder kleerscheuren bereik ik om 17.30 het treinstation. Om 18.30 uur is het vertrek naar Aswan gepland. Een afstand van ruim 300 kilometer, waar ongeveer drie-en-een-half uur voor staat. Ik heb me maar een kaartje 1ste klas gepermitteerd voor 90 pond, zegge en schrijven vier-en-een-halve euro dus. Het is immers vakantie 😀. Verder ter informatie: de 2e klas kost 30 pond ( anderhalve euro ) en 3e klas reizen met de trein ( prijs ? ) is voor toeristen niet toegestaan. Het lijkt me, als economische maatregel voor het land, een alleszins acceptabel voorschrift voor toeristen. Het zegt ook wel iets over de levensstandaard, wanneer je realiseert dat voor een deel van bevolking zelfs een 3e klas treinrijs een financiële aderlating betekent.

Op het station spelen zich dezelfde levendige taferelen af als op straat. Naast dat er afwachtend gezeten wordt, wordt er gekletst, gegeten, gedronken, gerookt, krijgen baby's de borst en worden er ondertussen ook nog verwoede pogingen ondernomen de de opgroeiende jeugd ( de jongens! ) in het gareel te houden. Voor het autoritaire  optreden van de aanwezige politieman heeft iedereen ontzag, voor zijn stem alleen al. Veel lijkt er overigens niet verboden te zijn. De mannen, jong en oud, nemen niet de moeite om via het tunneltje van het ene naar het andere perron te komen. Met bagage en al springen ze rechtstreeks op het spoor en klauteren aan de andere kant weer omhoog, waarbij de oudere mannen door de jongere geholpen worden. Het is toch een gat van zo'n anderhalve meter diepte. Vooral dat onderlinge sociale verkeer hier, vind ik fascinerend. Uiteindelijk komt de trein om 21.00 uur met ongeveer 25 coupés het station binnenrollen. ProRail zou er nog een aardige job aan hebben, ware het niet dat hier iedereen braaf blijf zitten wachten. Het lijdelijk verdragen van ongemak zit met het gevleugelde Inch Allah of 'wanneer God het wil' de Egyptenaren lijfelijk ingebakken. Voor situaties die waarschijnlijk toch niet gaan gebeuren, is er, net als in onze taal een uitdrukking met een overdrachtelijke betekenis: 'filmishmish' ( في المشمش ) dat betekent 'wanneer de abrikozen bloeien' of  'in de pruimentijd'. Toch heeft de 25-januari-revolutie van 2011, die geïnspireerd was op de Jasmijnrevolutie van Tunesië, wel iets veranderd, zou later blijken.

De trein is zonder meer comfortabel. Met twee ruime stoelen aan iedere gangzijde is er meer dan voldoende beenruimte. Meer dan bij Ryanair, stelt het met mij meereizende jonge stel uit Chili vrolijk vast. De talrijke tussenstops tussen Luxor en Aswan zijn verrassend kort. De zon gaat hier in deze tijd al rond zes uur ( prachtig! ) onder. Het voorbijtrekkend landschap is dus gehuld in duisternis. Om ruim middernacht, 00.30 uur komen we het verlichte station van Aswan binnen.

Ekadolli, het Nubische guesthouse, waar ik voor vier nachten geboekt heb, heeft een chauffeur naar het station gestuurd om mij op te halen. Heel prettig, zodat ik gemakkelijk aan al die zich aanbiedende taxichauffeurs kan ontkomen. Het guesthouse ligt in het dorpje Garb el Sehel, aan westelijk Nijl-oever, de overkant dus van waar we aankomen. De rit van een half uurtje gaat over de Lage Aswandam. Er zijn twee dammen die de Nijl bij Aswan afsluiten. De nieuwe Hoge Aswandam van 1970 en de oudere Lage Aswandam, die uit 1902 stamt. Voordat we de dam oprijden wordt de inhoud van de kofferbak vluchtig gecontroleerd.


Je moet je ook niet voorstellen dat een aanslag wordt gepleegd op zo'n project als dit. De korte termijn voordelen van de dam, zoals de elektriciteitsvoorziening voor de kleinere dorpen in Opper Egypte ( 15 % van de gehele Egyptische stroomvoorziening ) en het verdwijnen van overstromingen en/of droogvallen van landbouwgronden langs de oevers, vallen in het niet bij de lange termijn vooruitzichten: het desastreus uiteenvallen van het gehele ecosysteem van de Nijl. De nu nog zeer vruchtbare Nijldelta in Beneden Egypte is aan het verzilten, evenals de enkele kilometers smalle landbouwstrook langs de gehele loop van de Nijl en over 500 jaar zou het Nassermeer, een stuwmeer van maar liefst 550 kilometer lang en 35 kilometer breed, dichtgeslibd zijn. Nu al moet er vanwege gebrek aan nieuw aangevoerd slib grote hoeveelheden kunstmest gebruikt worden en kunnen er geen bakstenen meer gefabriceerd worden.

Verder was het onder laten lopen van het gebied van zo'n 5.250 km2 vóór de dam waarbij het Nassermeer ontstaan is, een regelrechte ramp voor de lokale bevolking. De Nubiërs. Er stond weliswaar een ( geringe ) vergoeding tegenover de gedwongen verhuizing, maar die woog niet op tegen het op moeten geven van huis en haard en van de eigen cultuur. Een hele bevolkingsgroep raakte in één klap ontheemd. De Nubische bevolking, van oudsher thuis op het grensgebied tussen Zuid-Egypte en Noord-Sudan, wordt niet als een 'echt' Egyptisch gezien. Terwijl zij vaak in zeer eenvoudige omstandigheden leven,  staan bekend om hun belangeloze gastvrijheid en eerlijkheid.

Het is half twee in de nacht wanneer ik door Mohammed wordt opgewacht met een kop hete, zwarte en mierzoete thee. We maken kennis op het dakterras, omgeven door flonkerende lichtjes uit het dorp die spiegelen in het zwartblauwe Nijlwater. Het Nubische dorpje ligt aan de rand van de woestijn. Het is er stil, doodstil. Er blaft een hond in de verte en een zacht briesje waait aangenaam zuivere lucht uit de woestijn aan. Mohammed vertelt met terechte trots over hun guesthouse, waar nog steeds aan gewerkt wordt. Zijn familie is ermee gestart na de revolutie van 2011. Zo heeft de revolutie misschien een zeker zelfbewustzijn bij deze Nubiërs aangewakkerd. Zij hebben in ieder geval het heft in eigen hand genomen en met een herwonnen zelfrespect initiatieven ondernomen om hun levensstandaard op te vijzelen.