Wintertrip naar de westelijke woestijn van Egypte

Egypte laat zich niet in een paar zinnen beschrijven. Met een  oppervlak 25 maal zo groot als Nederland en inwonertal van over de 100 miljoen, waarvan er bijna 30 miljoen in Caïro en Alexandrië wonen, is het aanzienlijk minder dichtbevolkt dan Nederland. Alleen de vruchtbare delta in het noorden en een smalle strook langs de Nijl is bewoonbaar. De rest is woestijn, zon en zand.

De verschillen tussen Boven-Egypte in het zuiden en Beneden-Egypte in het noorden - zo genoemd omdat de Nijl vanuit het hogergelegen zuiden stroomafwaarts in de lagergelegen delta in noorden uitmondt in de Middellandse Zee - zijn groot. De grootste gemene deler is de taal en de religie, respectievelijk Egyptisch/Arabisch en Islam. Waar de grote steden in het noorden lonken naar USA en flirten met Europese normen, is het zuiden van Egypte over het algemeen traditioneler en soms uitgesproken conservatief. 

Met hulp van Mo, een Egyptische medelander en goede vriend uit Helmond, en zijn  broers die in Alexandrië wonen, verloopt de reis via Alexandrië en Marsa Matruh naar Siwa voorspoedig. De beide Egyptische broers zijn buitengewoon hulpvaardig met het hectische transport van de airport naar de stad, naar de respectieve busstations en de tickets die nodig zijn voor de trip naar Matruh en Siwa. Zonder hen zou ik als buitenlander genadeloos overgeleverd zijn aan marchanderende Egyptenaren met dollartekens in hun ogen. 

Alexandrië, vernoemd naar Alexander de Grote, is een moderne metropool aan de kust van de Middellandse Zee. Modern dat wil zeggen, een stad met internationale allure. Met name de Biblotheca Alexandrina is een cultureel hoogtepunt in de stad, een architectonisch hoogstandje. In de jaren -90 is met steun van UNESCO een geslaagd poging ondernomen om iets van de oude glorie van de vermaarde bibliotheek van Alexandrië uit de klassieke oudheid, die indertijd door brandstichting verwoest werd, in ere te herstellen. Het chaotisch verkeer, dat voor de plaatselijke bevolking heel overzichtelijk is, is typisch Egyptisch. De dubbele snelwegen langs de corniche is 'shared space' voor luxe auto's, bussen, vrachtverkeer, motoren, paard en wagen en voetgangers, die her en der oversteken. Nieuw daarbij is dat de rijbanen gescheiden zijn, waardoor de rijrichting duidelijk is en spookrijden  (😏)niet meer mogelijk is.

Marsa Matruh ligt ook aan de kust van de Middellandse Zee, een kleine 300 km ten westen van Alexandrië. Vanwege haar schitterende stranden is het een populair vakantieoord voor Egyptenaren, vooral in het voorjaar wanneer het in de grote steden warmer, te warm, wordt. 'Matruh' betekent 'rust'. Het is gelukkig een stuk overzichtelijker dan Alexandrië en ook voor de nu nog weinige buitenlandse toēristen is het er aangenaam toeven. Momenteel zijn het vooral Chinezen en Japanners die de weg naar Matruh hebben gevonden.

Siwa is de grootste en meest noordelijk gelegen oase in de westelijke woestijn van Egypte, ruim 300 km ten zuiden van Marsa Matruh en zo'n 40 km van de grens met Libië. Daarmee is het eerder betrokken met berber gemeenschappen uit de westelijker gelegen landen als Marokko, Algerije en Libië dan met Egypte. Van oudsher is het een afgelegen en geïsoleerde streek geweest, met een eigen taal, gewoonten en gebruiken. Pas sinds de de jaren -80 ligt er een verharde weg van Matruh naar Siwa. Deze weg wordt momenteel vernieuwd, ernaast wordt een dubbele geasfalteerde weg aangelegd. De route is nog maar ten dele gerealiseerd. Soms rijden we over kilometerslange  stukken hobbelige woestijnwegen vol kuilen met alvast op voorhand gestort puin. Voor 120 Egyptische ponden, dat is ongeveer 2.30 €, kun je een stoel in een comfortabel minibusje reserveren voor een enkele reis van ruim 4 uur. De tocht gaat door een desolate Sahara. Nauwelijks enig leven zichtbaar, geen vogels. Hier en daar groeien plukken doornstruiken en harde grassen. Onderweg graast een grote kudde dromedarissen, de weg is geen obstakel voor de dieren. Het zijn ongetwijfeld wilde dromedarissen; er is geen herder of nederzetting van nomaden in de buurt te zien. Als we Siwa binnenrijden is het meteen groen, wuivende dadelpalmen, kleurrijke bloemen en vogels. Met recht een oase van geur en kleur en voor reizigers een oase van rust.

Grand Siwa resort

Grand Siwa resort is een kleinschalig verblijf, dat geheel in harmonie met de lokale omgeving opgetrokken is. Een 'herbouw' van een van de oudste en eerste huizen op deze plek. Het is opgezet door een Egyptenaar die de traditionele bouwstijl van Siwa met palmhout, gebakken kleistenen en zoutblokken, in ere wil houden. Een uitgelezen plek voorzien van hedendaags comfort van warm water, elektriciteit en WiFi. 
De ontvangst is er allerhartelijkst en de keuken biedt een keur aan typisch Egyptische gerechten. Het ligt aan de voet van metershoge woestijnbergen met een schitterend uitzicht op de lager gelegen stad en de Sahara in de verte. De zonsondergang aan het eind van de dag is iedere keer weer opnieuw adembenemend.

Grand Siwa resort ligt iets meer dan 3 kilometer van de stad. Met de bike, die het resort beschikbaar heeft voor haar gasten, goed te doen ... al is de weg ernaartoe soms wat hobbelig. 

Wordt vervolgd.
Laat het vooral even weten wanneer je van de mailing-lijst afgeschreven wilt worden.

Nieuwe ontwikkelingen in Centre Simama

In Centre Simama is er een belangrijke eerste stap gezet in de verbetering van de behandelingen van kinderen met een hersenbeschadiging en een motorische achterstand. Voorheen werden deze kinderen op de afdeling fysiotherapie tussen de andere patiënten door behandeld. Met steun en een substantiële bijdrage van de Bisschop Bekkers Stichting uit 's-Hertogenbosch is er nu een speciale behandelingsruimte voor deze kinderen - vaak nog baby's - opgezet en ingericht. Op deze plek krijgen de kinderen nu meer tijd en gerichte aandacht voor de nodige professionele behandelingen. Ook worden nu de moeders en vaders door voorlichting meer en beter bij de behandeling betrokken.

Kinderen met een handicap zijn echt wel een bijzondere categorie in Congo in het algemeen en in de armere gebieden rond de grote steden zoals Kisangani in het bijzonder. Zij zijn vaak een blok aan het been voor veel ouders, die meestal beiden buitenshuis werken om hun grote gezinnen te kunnen onderhouden. Ze zijn ze, botweg, liever kwijt dan rijk. Een van hen dient er voor thuis te blijven. Vaak wordt de oppas overgelaten aan een oma, een oude vrouw in de buurt of een van de oudere kinderen. In de meest schrijnende situaties worden ze aan hun lot overgelaten. Noch van overheidswege, noch van plaatselijke gemeentelijke instellingen kan de bevolking in deze situaties steun of bijstand verwachten. Het Centre Simama is voor deze mensen, die vaak ver onder het bestaansminimum moeten leven, een oase van hoop en praktische hulpverlening. Het centrum biedt de allerarmsten kosteloos opvang en professionele zorg aan. Een dienstverlening die dankzij steun uit onder meer Nederland mogelijk gemaakt wordt.

Sinds kort krijgen enkele therapeuten extra scholing in de behandeling van deze gehandicapte baby's en kinderen. De inrichting van een speciale ruimte voor de kinderen en hun ouders heeft het centrum een extra impuls gegeven om zich als specialistisch centrum voor gehandicapte kinderen te profileren. Tegelijkertijd zijn voor oudere gehandicapte kinderen de begeleidingsmogelijkheden uitgebreid. Zo worden zij nu in een leertraject opgenomen om, afhankelijk van hun mogelijkheden, een beroep te leren om zich beter maatschappelijk staande te houden. Dat zij hiermee financieel enigszins draagkrachtig worden draagt in belangrijke mate bij  aan de sociale acceptatie, die vaak veel te wensen overlaat. Het helpt hen tevens een positief zelfbeeld te ontwikkelen.

Het Centrum biedt naast fysiotherapeutische behandelingen ook medische zorg aan en beschikt nu, mede dankzij de financiële middelen die met de actie voor Centre Simama ter beschikking kwamen, over ruime diagnostische mogelijkheden, waar tot in de wijde omgeving gebruik van wordt gemaakt. De goede roep van het centrum die zij zich onder meer verworven heeft door zich verre van steekpenningen en corruptie te houden, versterkt haar eigen financiële positie en helpt zo steeds meer self-supporting te worden, en dus ook minder afhankelijk van weldoeners en charitatieve instellingen.

Met de laatste zending in 2020 waarvan in een vorige blogaflevering verslag is uitgebracht is een groot aantal materialen richting Centre Simama gegaan. Er zijn indertijd in totaal 11 flinke dozen via DHL naar Kisangani verzonden. Het ging daarbij naast medische apparatuur ook om fysiotherapeutisch instrumentarium, met name om materialen die de motorische ontwikkeling van gehandicapte kinderen stimuleren. Tien opblaasbare bobath-ballen, een grote zogenoemde pinda-bal een groot aantal speeltjes, knuffels en ballen. Maar ook tablets met behandelingsprogramma's en instructiefilmpjes voor de behandeling van de kinderen. Dat alles in goede conditie is aangekomen is overigens ook het vermelden waard.  

Naar aanleiding van de recente realisatie van de nieuwe behandelruimte ontvingen we onlangs een mooie reactie van de administrateur van het centrum, die ik bij deze graag deel met al diegenen die de ontwikkelingen in Centre Simama volgen en het centrum een warm hart toedragen.

We hopen dat het goed met u gaat, uw familie en al onze vrienden in Holland. We zijn het jaar goed begonnen, met toewijding en hoop dat er zeker in onze behoeften voorzien wordt. De nieuwe kinderkamer helpt ons om de zorg voor de gehandicapte kinderen beter te organiseren. Onze fysiotherapeuten zijn erg blij met deze schenking.

We hebben een aantal apparaten geplaatst, waaronder een geluidsinstallatie voor ritmische muziek. Dit ontspant de athetose, een stoornis in de beweeglijkheid bij spastische kinderen. In de toekomst willen we een scherm plaatsen, zodat de kinderen elkaar kunnen zien en horen tijdens de revalidatie. Ik denk dat u goed zult begrijpen in welke richting wij willen werken. Op dezelfde manier gaan wij proberen de moeders te helpen zich te organiseren in een vereniging om de onderlinge solidariteit tussen hen te ontwikkelen in termen van aanmoediging, wederzijdse hulp, verdediging van hun plaats en vooral voor een positieve ontvangst van de realiteit van een kind met cerebrale parese in een gezin. 

Graag willen wij u bedanken voor uw steun aan onze organisatie. Namens personeel, gehandicapten en zieken wensen wij u en de uwen een voorspoedig en gezegend 2022.

Jean Marie Moma, administrateur van Centre Simama,
Kisangani, Congo - 4 februari 2022 

Afronding van de Actie voor Centre Simama

Een kleine samenvatting na drie jaar actie voor  Centre Simama in Kisangani. Het begon na een ontmoeting met pater Martien Konings in Nijmegen. Hij was ruim 50 jaar geleden naar Congo vertrokken. Toen hij door een tropische ziekte verlamd raakte en in een rolstoel terechtkwam, startte hij een kleine hulppost voor lokale oorlogsslachtoffers en gehandicapte kinderen. Zijn laatste levensjaren bracht hij door in het St. Jozefklooster in Nijmegen dat nu is ingericht als verzorgingshuis. Daar bespraken we de plannen om samen naar Congo te reizen om het revalidatiecentrum verder te ontwikkelen. Kort daarna overleed pater Martien. Op 19 oktober 2018 vond in klein gezelschap zijn indrukwekkende begrafenis plaats. 

 

Père Mbeshi Mudende, de coördinator van een 40-tal revalidatiecentra in Congo, was uit Kinshasa overgekomen om de begrafenis bij te wonen. Daarbij kwam ook het plan om naar Congo te reizen ter sprake. We zouden elkaar in Kinshasa ontmoeten vanwaaruit de reis naar Kisangani gepland kon worden. Het zou al bij al toch een enigszins avontuurlijke onderneming worden. Congo is geen vakantieland. Bijgevolg valt Congo ook buiten de wereldwijde dekking van een normale reisverzekering. Het organiseren van visa vraagt veel papierwerk, inreisdocumenten en vooral ook veel geduld. Gelukkig reisden mijn broer en zijn vrouw in diezelfde tijd op uitnodiging naar Congo in verband met afspraken over het opzetten van een safaripark in de buurt van Kinshasa. We konden uiteindelijk in oktober 2019 in Brussel inchecken voor de vlucht naar Kinshasa. 

Kinshasa is een metropool met ruim 16 miljoen inwoners. We kregen de mededeling dat we als witte buitenlanders het hotel, dat midden in de stad ligt, niet zonder  begeleiding konden verlaten. Met een Nederlandse vrouw, die Kinshasa goed kent, kregen we de indruk dat de slechte reputatie van de stad niet helemaal terecht was. Althans niet veel anders dan andere wereldsteden. In de buurt waar zij woont konden we op ons gemak rondwandelen. We bezochten als echte toeristen het Nationaal Museum, dat speciaal ter gelegenheid van ons bezoek openging. De collectie Congolese kunst steekt hier overigens schril af tegenover die van het onlangs heropende Koninklijk Museum voor Midden-Afrika in Tervuren.  Op een terras aan de oever van de Congo-rivier was het goed toeven. Jean Mbeshi had een afspraak gemaakt voor een bezoek aan de Nederlandse ambassade. Men is er graag op de hoogte van wat Nederlanders in Congo komen doen. Tijdens een korte briefing over de actuele politieke situatie werd geadviseerd het land voor de kerst (2018) te verlaten. Dit met het oog op de aanstaande  presidentsverkiezingen. Na een binnenlandse vlucht naar Kisangani, een stad van 1.6 miljoen inwoners, maakte ik voor het eerst kennis met Centre Simama. 

Inmiddels is het centrum onder de handen van Martien Konings uitgegroeid tot een aanzienlijk revalidatiecentrum. Een oase van respectvolle aandacht, zorg en hulp voor gehandicapten kinderen en volwassenen midden in de stadsjungle van Kisangani, waar gehandicapten als een last in de samenleving gezien worden. Het centrum geniet een tot in de wijde omtrek bijzonder goede reputatie. 

Eind december 2018 waren vanuit België allerlei fysiotherapeutische hulpmiddelen als rolstoelen, loophulpen en andere materialen verscheept. De  buitenlandse vrachten worden doorgaans een tijdje op verschillende plaatsen in quarantaine gehouden,  dat levert de nodige inkomsten op. In Kinshasa wist men dat de vracht onderweg was naar Kisangani. Een afstand over de Congo-rivier van 1.734 km. stroomopwaarts. Afhankelijk van de conditie van de boot en de wisselende waterstanden kan dat maanden duren. Uiteindelijk konden we de vracht begin november 2019 in  ontvangst nemen. De stad is gemoedelijker dan de hoofdstad Kinshasa. Ook een mzungu, een 'witte', kan er gewoon over straat.

Project Actie voor Centre Simama. Tijdens de periode dat ik in Congo verbleef, had Kees de Kok van de afdeling diaconie van de Catharinaparochie te Oosterhout het plan opgevat om voor de jaarlijkse Bisschoppelijke Vasten Actie Centre Simama als eigen doel te kiezen. Dit bleek op grote bijval van een flink aantal enthousiaste vrijwilligers uit Dorst te mogen rekenen. Hetgeen resulteerde in een verrassend grote bijdrage voor het project in Congo. Voor 2019 was de opbrengst begroot op € 4.500,-. Het eindresultaat bleek € 11.540,- te zijn. In 2020 was dat ondanks de Corona-crisis zelfs € 16.163,- en dit jaar in 2021 kon er maar liefst € 24.000,- overgemaakt worden naar het centrum. 

Alles bijeen een substantiële bijdrage aan het revalidatiecentrum, waarvoor de directie van Centra Simama mij verzocht de hartelijke dank over te brengen aan alle vrienden uit Nederland die zo ruimhartig bijgedragen hebben aan het welslagen van de actie voor het centrum. Asante kwa marafiki wote kutoka Holland, dank aan alle vrienden uit Holland! Zonder de steun van zoveel vrijwilligers had de actie voor Congo niet zo succesvol kunnen verlopen. 

Van de gelden is de entree opnieuw aangelegd. De  wachtruimte voor patiënten is gerenoveerd en voorzien van een solide dak. Het verblijf voor langdurige patienten is opgeknapt. Ook is de röntgenapparatuur deels gerepareerd en deels vernieuwd, zijn er orthese-materialen voor de orthopedische werkplaats aangeschaft en is de werkplaats tevens van nieuwe apparatuur voorzien. Daarnaast wordt er een speciale ruimte voor de behandeling van gehandicapte kinderen gebouwd. Deze is mede door de Stichting Bisschop Bekkers ingericht. Bovendien is er nog bijna € 5.000,- beschikbaar voor de aanschaf van nieuwe digitale apparatuur: gsm-telefoons, laptops en tablets. 

Deze brengen we in een later stadium naar Congo. Wanneer de Corona maatregelen dat weer toelaten is het de bedoeling om samen met een orthopedisch instrumentmaker uit Breda naar Kisangani te reizen om er ter plekke verschillende workshops te geven. 

L'information c'est la lumiere du monde staat er op een door de oorlog gehavend gebouw in Kisangani. Informatie is het licht van de wereld. Verstoken van binnen- en buitenlandse journalistieke berichtgeving blijft Congo als een geïsoleerd eiland onder de radar van de vrije nieuwsgaring. "In Congo speelt zich een van de meest complexe crises ter wereld af. COVID-19 komt daar nog eens bovenop", meldt het Rode Kruis. Het land bungelt ergens onderaan de wereldranglijst van welvarende landen. Corruptie viert er hoogtij. De armoede is schrijnend. Anderzijds maakt een kleine groep van de bevolking met computers, gsm-telefoons en internet een sprong in de moderniteit. Technieken die hen in de laatste 10 jaar ten deel zijn gevallen, komen echter hooguit 10% van de bevolking ten goede. Zonder een sociaal vangnet van overheidswege en zonder noemenswaardige medische voorzieningen leeft 90% van de Congolezen met de dood voor ogen. Ze bouwen in een stoïcijnse gelatenheid of beter gezegd met een verbluffende heldenmoed aan hun toekomst.

Typerend voor de enorme verschillen met onze cultuur is de reactie op de berichten van de Corona-pandemie die hen vanuit Europa ter ore waren gekomen: Wat is dat voor een hysterie in Holland over Corona? In Congo zijn ebola, cholera en gele koorts aan de orde van de dag. TBC, pokken en polio zijn niet of nauwelijks onder controle. In de bush brouwen wijze vrouwen een soep van kruiden uit het regenwoud om malaria - succesvol! - te genezen. Hier heerst een totaal andere visie op 'maakbaarheid'. Aan tafel hoor ik tijdens het eten over 'de kringloop van het leven'. Een springlevende visie op leven en dood. Overledenen leven als 'geest' met de dagelijkse gang van zaken mee. Een spirituele houding ten opzichte van de dood die getuigt van een bijna wereldvreemd realisme. 

In Congo sterven de doden niet. De overgang van leven naar dood is een belangrijk moment in de Congolese samenleving. Een begrafenis wordt 'gevierd' met soms honderd man of meer. Genodigd of niet, familie, buren en dorpelingen blijven dagen achtereen bij elkaar. Het is een tijd waarin verdriet afgewisseld wordt met vreugde. De nabestaanden vertellen elkaar verhalen over de overledene, maken muziek en dansen. Die overgangstijd wordt benut om alle daden van de overledene in de geschiedenis van de achterblijvers in te weven, totdat de levenscirkel weer rond is gemaakt en het leven haar gang kan hervatten. Daarna wordt met een welhaast ongekende veerkracht en geestelijke creativiteit de levensdraad weer opgenomen. De doden sterven niet; zij blijven deel uitmaken van het alledaagse bestaan en keren terug naar wie en waar zij iets van zichzelf, van hun ziel, hebben achtergelaten. Ze leven voort in de woorden die ze gesproken hebben, de bomen die door door hun handen geplant zijn, het vee dat ze gehoed hebben, de mensen die ze lief hebben gehad en de kinderen die ze mee hebben gevoed. Die cultuur maakte een onvergetelijke indruk en het verblijf in Kisangani tot een verrijkende ervaring.

Het project in Kisangani heeft drie jaar onder de vlag van de Bisschoppelijke VastenActie een substantiële bijdrage kunnen leveren aan Centre Simama. Afgerond is de actie voor Congo natuurlijk nooit. De contacten die gelegd zijn, blijven bestaan. Hoe we verder samen met het Congolese bestuur van het revalidatiecentrum een vinger aan de pols kunnen houden zal de toekomst uitwijzen, maar plannen ervoor zijn er al wel.