De laatste dagen in Siwa

Tijdens de laatste dag bezoeken we het oudste gedeelte van de stad met het beroemde Shali fort, dat uitzicht biedt op de woestijn, met als helder blauwe blikvanger het enorme Lake  Siwa. Het fort is in de 12e en 13e eeuw gebouwd als verdedigingswerk van lemen baksteen om invallen van opdringerige woestijnstammen te voorkomen en tegen te gaan. De winkeltjes, met de typisch kleurrijke Siwa-producten, op weg naar het fort, zijn op dezelfde traditionele wijze gebouwd als het oude fort. Het geeft de wijk een authentieke sfeer. Voor toeristen draagt dit bij aan de attractiviteit van de plek.  Daarnaast is het fort populair om het op het einde van de dag te beklimmen en de zon roze-rood in de zee van zand te zien ondergaan.

Het laat zich raden dat het leven in een woestijn-oase niet met een moderne stenen stad te vergelijken is. Omdat leefstijl en gewoonten hier vooral 'gedicteerd' worden door omgevingsfactoren en de natuur, eet men wat het land voortbrengt, worden huizen ingericht en gedecoreerd met wat in de direct omgeving voor handen is. Dat resulteert onder meer in kleurrijke wollen kleden, houtsnijwerk, fraai aardewerk en meubilair en manden van gevlochten palmriet. Allemaal handwerk, dat in de souvenirwinkeltjes te koop wordt aangeboden. De bewoners stemmen hun levensritme af op de natuurlijke afwisseling van licht en donker, zomer en winter. Siwans geven de voorkeur aan de winter, wanneer de zon aangenaam mild is en de temperatuur overdag op zo'n 20 graden brengt. Bij deze temperatuur is het werk op het land goed te doen. Daarbij kleden zij zich vaak in het zwart, dat zonnewarmte absorbeert. 

In de zomer waarbij het kwik al snel koortsig oploopt tot 40 en wel 50 graden, worden er veelal witte djellaba's gedragen. Wit weerkaatst de straling van de zon. Door de traditionele bouw met klei, palmhout en stro, zijn de huizen koel en bieden zij beschutting tegen de zinderende hitte. Activiteiten buitenshuis worden in die periode beperkt tot vlak voordat de zon opkomt en hooguit een uur daarna, om vervolgens weer te worden hervat wanneer de zon ondergedoken is en de temperatuur weer dragelijk genoeg is om buiten te komen. Zeker, op het heetst van de dag is het, met name ook voor kinderen en oudere mensen, geraden binnenhuis te blijven. Men slaapt dan overdag, om het leven na zonsondergang weer op te pakken. Dan gaat het tot diep in de nacht door.

Als het donker wordt, de muezzin voor de vijfde en laatste keer van de dag met welluidende stem tot gebed heeft opgeroepen, staken de Siwans hun werkzaamheden en komt de medina (het stadscentrum) van Siwa tot leven. Een sfeer die het midden houdt tussen de sprookjeswereld van Ali Baba, de verhalen van Sheherazade uit Duizend-en-een-nacht, de Fata Morgana van de Efteling en een druk bezochte Xenos-winkel. 

Voor jongeren is het leven in Siwa relaxter en minder gereglementeerd dan in Caïro of Alexandrië. Studenten uit de grote steden komen in Siwa studeren of een opleiding volgen, omdat zij hier meer vrijheid krijgen om hun eigen lesprogramma samen te stellen. Tussen alle orthodoxe doctrines door, lijkt daarbij de alledaagse Islam - ten minste in Siwan - pluriformer en genuanceerder dan de mainstream media haar volgelingen in Nederland ten aanzien van dé Islam, meent te moeten voorschotelen. De huidige jongere stadsgeneratie lijkt zich aan een al te strikte en alleen op uiterlijke praktijken gerichte Islam te willen ontworstelen.

Faiza, een uiterst vriendelijke medewerkster van Grand Siwa resort, vertelt dat, zij evenals veel jonge mensen, zich door de spiritualiteit van Soefi en de poëzie van de Perzische dichter Jalal ad-Din dichter Rumi laat inspireren. Deze 'verlichte' vorm van Islam predikt geweldloosheid en biedt ruimte voor individuele vrijheid en een meer persoonlijke ontwikkeling. In dit opzicht lijkt Siwa dan ook een oase van onderlinge verdraagzaamheid en voor de lokale bevolking is het een autonome regio, onafhankelijk van 'Big Brother Caïro'. 

Het gebruik om gesluierd te gaan wordt vaak toegeschreven aan religieuze normen. Jong en ongetrouwd dragen vrouwen over het algemeen geen hoofddoek. Hier krijg ik sterk de indruk dat deze dracht vooral met praktische overwegingen te maken heeft, te meer omdat ook mannen vaak hoofddoeken dragen, die deels tevens het gezicht bedekken en de ogen afschermen. Het beschermt mond en neus tegen stof en stuifzand uit de woestijn en de ogen tegen verblindend zonlicht. Een veel toegepast alternatief om de ogen te beschermen tegen het felle zonlicht, is het gebruik van kohl, dat werkt als een zonnebril. Het voorkomt uitdroging van de ogen en er wordt bovendien een antibacteriële werking aan toegeschreven.

Rond vrouwen met een niqaab, gesluierd waarbij de ogen zichtbaar blijven, of gehuld in een boerka, die het rechtstreeks in de ogen kijken verhindert, dartelen vaak kleine kinderen. Hierdoor krijg je onwillekeurig de indruk dat het vooral jonggehuwde vrouwen zijn, die deze kleding  dragen. Het gebruik wordt wel toegeschreven aan de zogenoemde seksen-scheiding, waarbij (tactiel) contact tussen man en vrouw strikt genormeerd is. 

Elkaar recht in de ogen zien, is non-verbale communicatie die alleen in de privésfeer en met intimi gepast is. Oogcontact tussen de seksen in de publieke ruimte buiten familieverband, is in orthodoxe kringen een inbreuk op de privacy en wordt als brutaal, ongepast en ongeoorloofd beschouwd. Vrouwen, die deze regels in een al te paternalistisch milieu als opgelegd en afgedwongen ervaarden, wisten, zo wordt wel beweerd, ondeugend slim, met rinkelende enkelbanden aan hun voet, versierd met belletjes, toch in het openbaar de aandacht van mannen te trekken en konden zo aan hun sociale beperkingen ontsnappen.  

Omdat ook mannen zich gesluierd 'onzichtbaar' konden voordoen om daarmee hun clandestiene handelingsvrijheid te vergroten, namelijk door wapentuig onder niqaab of boerka te verbergen, werd deze dracht, in verband met de dreiging van terroristische aanslagen, in veel Europese maar ook in verlichte Islamistische landen, zoals onder andere Marokko, verboden. 

Op een avond deed zich een bijzonder natuurverschijnsel voor. Bij volle maan was de sterrenhemel boven donkere woestijnbergen  bevolkt met oplichtende schaapswolken. Dat leverde een bijzonder plaatje op. 

Er zal in de volksmond zeker betekenis aan dit verschijnsel worden toegeschreven, want bijzonder is het. Het duurde ongeveer een uur. Grappig is overigens ook hoe huisdieren als ezels, schapen, kippen en hanen hier worden gekarakteriseerd. Ezels hebben een voortreffelijk geheugen; zij stoten zich immers niet andermaal aan dezelfde steen, zoals wel bekend is. Sinds de invoering van tuktuks uit China, wordt er steeds minder van diensten van ezels als lastdier gebruik gemaakt. Dat de dieren zich die goede oude tijden nog herinneren zou de reden zijn van hun klagelijk gebalk. Hanengekraai horen Siwans daarentegen veel liever.  Een haan weet precies hoe laat het is; eerder nog dan dat de zon opkomt, kondigt hij het licht aan. 

Wordt vervolgd.
Laat het vooral weten wanner je van de mailing-lijst afgeschreven wilt worden.

De ongerepte natuur van Siwa

Siwa, een van de meest geïsoleerde nederzettingen in Egypte, telt ruim 25.000 bewoners en is van oudsher een berber gemeenschap. Deze oase is met 80 km lang en zo'n 25 km breed in oppervlakte vergelijkbaar met de provincie Utrecht. Haar geschiedenis gaat terug tot ver vóór onze jaartelling. De eerste bewoners zouden er zich al 10.000 jaar v. Chr. gevestigd hebben. De eerste historische verslagen dateren uit faraonische tijden van rond 2.000 v. Chr. Momenteel lijkt de oase een bescheiden plaats in te nemen onder kleinschalig en duurzaam toerisme. 

Voor ruïnes uit de verre oudheid hebben Egyptische toeristen weinig tot geen interesse. De  Temple of Om Obaida dateert uit de 4e eeuw v. Chr. en was gewijd aan de eredienst van Amun, een belangrijke schepper-god uit de Egyptische mythologie.
Ook de orakel-tempel van Amun, die historische waarde heeft vanwege het bezoek van Alexander de Grote in 331 v. Chr., trekt nauwelijks belangstelling bij Egyptenaren. 

Waar Egyptenaren wel voor naar Siwa komen, is de aanwezigheid van geneeskrachtige bronnen. Vanwege haar natuurlijke rijkdommen is de regio sinds jaar en dag populair als kuuroord. De ongerepte natuur blijkt heilzaam voor lichaam en geest. Zout-baden, warm-water bronnen en het zachte goudgele woestijnzand, dat rijk is aan mineralen, zijn ontspannend en worden ingezet om te fysieke weerstand tegen kwalen en aandoeningen te verhogen. Gezondheid uit de natuur wordt hier meer gewaardeerd, dan medicijnen uit de reguliere geneeskunde, die overigens niet altijd en niet voor iedereen voor beschikbaar is. Met name die zandbaden zijn een bijzonder verschijnsel. Siwans laten zich daarvoor, decent ontkleed, in het goudgele, zachte woestijnzand 'begraven' - het hoofd blijft daarbij, beschut tegen de zon, boven aarde. Afhankelijk van de klachten ondergaan patiënten zo'n zandkuur 20 à 30 minuten tot maximaal een paar uur per dag voor een periode van 7 tot 10 dagen. 

Cleopatra's bad

Het zwavelhoudende zoute water van de verlicht pijn, is ontstekingsremmend en verbetert bloedcirculatie. Het zou ook heilzaam zijn bij artrose en reuma. Siwans zweren erbij. De baden lokken met name in de zomer veel Egyptenaren uit de grote steden. De warmwaterbronnen hier in de buurt zijn, nu, in de winter, bijzonder populair. Het bad waarin Cleopatra gepoedeld zou hebben staat daarbij hoog genoteerd. Er wordt bij verteld, dat, wie baddert in Cleopatra's poel, aan haar schoonheid deelachtig wordt. Het bad is echter geen ezelinnenmelk, het is een oude bron waar
warm water uit opborrelt. Het ligt op loopafstand van Grand Siwa Resort en is een populaire stop voor de toeristenbussen uit Caïro en Alexandrië. De winkeltjes met lokale producten en de restaurantjes met terrassen doen er goede zaken. 

Om deel te nemen aan de culturele diversiteit van het leven hier, dien je, om geen buitenstaander te blijven, tenminste toch af en toe de toerist uit te hangen. De Chinese vrouw, die met haar vriend uit Oekraïne in Los Angeles woont, heeft een lokale gids gecharterd die ons samen haar moeder naar zoutbaden rijdt. We hobbelen ongeveer 30 km over onverharde wegen door een onbewoond gedeelte van de woestijn naar Lake Zeitun. 

Die zoutmeren zijn een even merkwaardig als fantastisch natuurverschijnsel. Het heldere water is zo mogelijk nog blauwer dan de strakblauwe lucht, waarin een onophoudelijk stralende zon een aangename gevoelswarmte geeft. Het ziet er ook in dit jaargetijde op een plaatje, tropisch uit. De verkoelende bries herinnert je wel aan de winter. 

De geneeskrachtige zoutbaden zijn, met name voor reumapatiënten, bijzonder heilzaam. Verrassend genoeg staan Egyptenaren hier nu, in het winterseizoen - anders dan in de zomer - niet voor te trappelen. Via spekgladde randen van puur zout, waar je geen grip op krijgt, moet je je voorzichtig te water begeven. Eenmaal in het water zweef je gewichtloos in een zilte zee. 'Super cool' in alle betekenissen van het woord. Erin duiken of je hoofd onder water is zeker niet de bedoeling; mond, neus en ogen verdragen het zoutgehalte niet. Eenmaal uit het bad is het de bedoeling dat de zoutkristallen tenminste 20 minuten op de huid inwerken, om daarna het witte poederlaagje ter plekke weg te spoelen met zoet water. Alles bijeen een prikkelende: a-once-in-a-lifetime-experience.  

Onze gids heeft meer in petto voor zijn buitenlandse gasten. Hij rijdt even langs huis om gedroogd palmboomhout en een geslachte kip te scoren. We kunnen immers niet in Siwa zijn geweest, zonder een authentieke woestijnervaring.

Deze bestaat uit sandboarding op de goudgele hellingen van de woestijnduinen en, bij een gloedvolle zonsondergang, rond een geïmproviseerd houtskoolvuurtje, een gebraden kip afkluiven.  

Overigens zijn we niet de enigen. Ook de lokale jeugd geeft hier in de zandduinen op luidruchtig wijze acte de présence. Het geneeskrachtige  woestijnzand, waarin hun vaders zich therapeutisch laten ingraven, is voor hen een fantastisch circuit om met knetterende motoren van Chinese makelij, uitgerust met blokbanden, in rond te racen. Wanneer het echt donker en stil geworden is, hebben wij ruimschoots aan de toeristische norm voldaan en komen de woestijnhonden op de geur van de gebraden kip af. Hen rest de afgekloven botten.

woestijn honden

 zeeën van zand

Wordt vervolgd.

Laat het vooral weten, wanneer je van de mailinglijst afgeschreven wilt worden. 

Siwa oase

De Siwa oase ligt midden in de Sàhara, Arabisch voor woestijn. Dit 'niemandsland' van ruim 2.000 km vormt een natuurlijk grens tussen Libië en Egypte. Er lopen (of liever gezegd 'liepen') van oudsher vanuit Sudan tot aan noordelijk gelegen steden aan de kust van Middellandse Zee enkele oude woestijnroutes, ingesleten door karavanen die goederen te voet of met lastdieren als kamelen, die zelf ook handelswaar waren. 

de rechte lijn van noord naar zuid is de formele 'op de tekentafel voorstelde' grens

Er lopen geen dwarswegen van oost naar west, die Libië met Egypte verbinden. En bijgevolg zijn er ook geen echte grensovergangen. Een voor boeven en criminelen fortuinlijk traject, dus. Naar verluid zouden er in dit 'niemandsland' even gevaarlijke als uiterst lucratieve wapen- en drugtransporten plaatsvinden, reden waarom er, overigens op kleine schaal, door het Egyptische leger wordt gepatrouilleerd.  De mazen in de netten van deze schier oneindige zandzee zijn echter zo groot en nagenoeg oncontroleerbaar, dat de vissen, die er doorheen glippen, niet te traceren noch te vangen zijn. 

'Hello', 'How are you', 'Where you from?' en 'What's your name?' is de woordenschat van ieder kind hier, net als 'Welcome' en 'Money'. Soms rennen, vooral kleine meisjes, gillend naar huis als ze een vreemde zien. In een groepje durven jongens meer, ze steken een hand uit voor een high five. Die jochies lopen dan eindje met je op.  Ook volwassenen knikken in het voorbijgaan vriendelijk en roepen Marhaba, 'welkom!' Regelmatig wordt tijdens een wandeling spontaan een lift aangeboden, meest om er een gesprekje bij aan te knopen en Engels te kunnen spreken. Om niet al te zeer de toerist uit te hangen, reageer ik, voor zover mogelijk, in het Egyptisch dat nog overgebleven is van de tijd dat ik in Qena werkte. Dat wordt hoogst vermakelijk gevonden en breekt het ijs onmiddellijk. Een al te enthousiaste woorden-waterval is dan soms niet meer te volgen 😳.

De eerste paar dagen is het, bij het wandelen in de omgeving, een uitdaging om de weg trug te vinden naar het Grand Siwa resort. Tot mij grote verrassing blijkt ook deze digitaal op de wereldmap te staan. Met dank aan Google-maps kom ik bij het invallen van de avond in het resort aan. Na zonsondergang koelt het snel af in de woestijn. Waar straten geen naam hebben en huizen geen nummer, is het lastig zich te oriënteren. Voor de altijd weer fraaie zonsondergang, heb ik deze keer geen oog.  

Om de weg naar het resort terug te vinden, maak ik, in navolging van Klein Duimpje, die op de heenweg steentjes achterliet om niet verloren te lopen, van elke kruising en elke afslag een foto. Overigens is het hier geen Efteling, zoals hiernaast te zien is. Het lijkt alsof hier, net als in het vertelling van Assepoester, de klok al 12 uur heeft geslagen en de magie voorbij is, maar in sprookjes loopt het altijd goed af. De afgedankte koets wacht op betere tijden en de ezel droomt ervan een fier paard te zijn.

De Siwa-gemeenschap is, mede vanwege haar geïsoleerde ligging, in sterke mate op elkaar aangewezen. Haar economische voorspoed hebben de oase-bewoners vooral te danken aan de export van dadels, olijfolie en zout, dat in gemeenschappelijke samenwerking gewonnen wordt. Voor de oase bewoners een reden te meer om te hechten aan een onderling vreedzaam bestaan. Siwa heeft haar eigen bestuur voor burgeraangelegenheden, waarbij broederschap en gastvrijheid voor vreemden, in belangrijke mate bijdragen aan het gewenste soepele sociale verkeer. De Egyptische politie die, voor de vorm, gestationeerd is, heeft hierbij nauwelijks een taak. In september, aan het eind van een lange hete zomer, worden de dadels geoogst. Te hoog opgelopen en verhitte gemoederen, waar de brandende zon ongetwijfeld ook een rol van betekenis bij speelt, dienen dan onderling gesust te worden.

Om storende geschillen bij te leggen en met een schone lei de winter in te gaan, is er tijdens volle maan in oktober een verzoeningsfeest, het Syaha festival. Een jaarlijks terugkerend festival met een sociale functie, aan de voet van Dakrour mountain. Het wordt drie nachten lang uitbundig gevierd.  Anders dan op andere plaatsen in de wereld waar de traditie van 'oktoberfest' bestaat, ontbreekt hier het gebruik van alcohol.

Het gezelschap dat steeds enkele dagen of langer in Grand Siwa Resort verblijft, is divers. Aan het eind van de dag wanneer de zon ondergaat, koelt het snel af. Dan wordt op de vuurplaats midden in het resort een groot blok geurig olijfhout aangestoken. Onder een flonkerende sterrenhemel warmen we ons op rond het oplaaiende vuur en drinken we kleine glaasjes sterke, mierzoete thee. Een Oekraïner die met zijn Chinese vriendin in Los Angeles woont, haar moeder uit China, die alleen Chinees spreekt, babbelt er lustig op los terwijl niemand, behalve haar dochter, haar verstaat, een jonge vrouw uit Zwitserland, een Egyptische familie uit Caïro en een Hollander, iedereen deelt vermakelijke ervaringen, (sterke) verhalen, vertelt grappige anekdotes of ventileert zijn milde mening, terwijl de nachtwacht van het resort kleine glaasjes zoete thee schenkt, het vuur oppookt en het de hele nacht brandend houdt, wat tevens een praktisch middel is om woestijnhonden op afstand te houden. Zo zaten we ook bij elkaar tijdens oudjaarsnacht, een heldere sterrennacht, waarbij enkele doffe knallen vanuit het dal beneden ons de jaarwisseling inluidden, een uur later dan Nederlandse tijd.

Wordt vervolgd.

Laat het vooral even weten wanneer je van de mailing-lijst afgeschreven wilt worden.